<
actueel / nieuws

Selectie Open Oproep Stadslabs - proeftuinen voor vernieuwing

07 maart 2018

Eind vorig jaar schreef het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie voor de vierde en tevens laatste keer een open oproep uit gericht op het ontwikkelen en verder professionaliseren van bestaande stadslab initiatieven en het opzetten van nieuwe samenwerkingsvormen waarin op lokaal niveau met participatieprocessen wordt geëxperimenteerd.


  • Na de organisatie van een succesvolle reeks ProeftuinNL bijeenkomsten - gericht op het bevorderen van onderlinge samenwerking tussen lokale initiatiefnemers, overheden, kennisinstellingen en andere belanghebbende partijen - focuste deze oproep zich op stadslabs als proeftuinen voor vernieuwing van lokaal ruimtelijk beleid.

    De Open Oproep Stadslabs - proeftuinen voor vernieuwing leverde 72 inzendingen op. Bij de beoordeling en selectie van de ingezonden voorstellen heeft het fonds zich laten adviseren door Jornt van Zuylen, projectleider Democratic Challenge (VNG); Annemarie Piscaer, stadslaborant en ontwerper Studio Dust; en Edwin van Uum, procesmanager bureau het Noordzuiden.

    De geselecteerde labs richten zich op actuele opgaven rondom een klimaatbestendige inrichting van de openbare ruimte, herprogrammering van leegstaande binnenstedelijke gebieden en inpassingsvraagstukken rondom binnenstedelijke verdichting, maar ook op inclusieve planontwikkeling, sociale innovatie in relatie tot huisvestingsopgaven en gebiedsontwikkeling met behoud van kernwaarden. De voorstellen beschikken over aantoonbaar lokaal draagvlak, gaan interessante samenwerkingen aan en betrekken relevante expertises. Ontwerp vervult daarbij vaak een intermediaire, verbindende rol. Bij vervolg voorstellen van eerder ondersteunde stadslabs en andere initiatieven met een wat langere staat van dienst is er sprake van ontwikkeling en reflectie, waarbij aandacht wordt besteed aan het documenteren van werkwijzen en methoden en het toegankelijk maken en delen van opgedane kennis en ervaring.

    Doorontwikkeling binnen huidig stadslab netwerk:
    Stadslab Landtong Nieuwe Meer: placemaking en verbinding
    Stichting Nieuw en Meer, Amsterdam
    Stadslab Buiksloterham: Cirkels in de Wijk
    Stichting Stadslab Buiksloterham, Amsterdam
    Spijkerlab 2018
    Bewonersplatform Spijkerkwartier Arnhem, Arnhem
    GOUDasfalt: NEXT level
    Stichting GOUDasfalt, Gouda
    STADSLAB LOVI COOL-ZUID
    David Dooghe, Rotterdam
    Stadsinitiatief Rotsoord
    Stadsinitiatief Utrecht, Utrecht

    Uitbreiding stadslab netwerk:
    Communitiy Land Trust Bijlmer
    And The People, Amsterdam
    De Investeringsmaatschappij Binckhorst
    Sabrina Lindemann, Den Haag
    Suikerwerken: voorbij de tijdelijkheid
    Ploeg id3 B.V., Groningen
    Levend Laboratorium Potmarge Leeuwarden
    Anne Makkink, Leeuwarden
    De toekomst van ZOHO
    ZOHO Citizens Ondernemerscollectief, Rotterdam
    Stadslab Maashaven
    Vitibuck Architects, Rotterdam
    Stadslab Hoogkwartier
    Stout/Kramer, Rotterdam
    't Lab van Weert
    Gemeente Weert, Weert

    algemene indruk
    De adviseurs spreken hun waardering uit voor de energie die de initiatiefnemers in al deze open oproep voorstellen hebben gestoken. De herkomst van de voorstellen was behoorlijk divers, vanuit het hele land werden initiatieven aangedragen, toch werden vanuit de grote steden de meeste voorstellen ingediend. Vrijwel alle inzendingen stellen relevante opgaven aan de orde. Ze laten bovendien een zeer divers beeld aan centrale vraagstukken zien. Sommige voorstellen zijn vooral ruimtelijk, andere meer sociaal-maatschappelijk. Lokale overheden vervullen verschillende rollen; vaak als partner of belanghebbende participant en soms zelfs als initiator. Vaak kiest men in deze laatste categorie voor een hybride stadslab organisatie met een externe projectleider om de onafhankelijkheid te kunnen borgen. Maar er zijn ook stadslabs bij waarin voor een meer top-down aanpak wordt gekozen, die minder goed aansluit bij deze uitvraag.

    Daarnaast viel het de adviseurs op dat er ook veel projecten zijn ingezonden die wel met meerdere partners worden uitgevoerd, maar waarbij geen sprake is van een open lab-setting, waarin met vernieuwende samenwerkingsvormen of participatieprocessen wordt geëxperimenteerd. Verder waren er voorstellen bij waarin niet specifiek op de rol van ontwerp werd gereflecteerd en waarin ook niet is aangegeven hoe de geplande activiteiten bijdragen aan de vernieuwing van lokaal ruimtelijk beleid (van ‘challenge’ naar ‘change’), welke algemene kennis het voorstel voor het stadslabnetwerk kan opleveren en hoe nieuwe inzichten eventueel ook elders kunnen worden toegepast.

    context
    Door de aantrekkende economie is ook de gebiedsontwikkeling weer opgang gekomen, dit zorgt ervoor dat in veel steden met nieuwe interesse naar gebieden wordt gekeken waar vastgoedontwikkelingen eerder waren stilgevallen. In de crisistijd zijn hier vaak nieuwe culturele en innovatieve productiemilieus ontstaan, waarbij alternatieve waarden zijn gecreëerd. Er is een groot aantal voorstellen dat specifiek op het behouden en inpassen van deze alternatieve waarden bij nieuwe gebiedsontwikkelingen is gericht.

    aanbevelingen voor NOVI
    De voorstellen uit deze open oproep selectie zullen bovendien worden opgenomen in het Stadslab manifest, waarin het Stimuleringsfonds de lessen uit de stadslabpraktijk vertaalt naar concrete aanbevelingen voor de Nationale Omgevingsvisie (NOVI). Het Stimuleringsfonds organiseert op 12 april 2018 een Open Dag, waarvoor alle geselecteerde stadslabs zijn uitgenodigd. Die dag zal ook het Stadslab manifest worden gepresenteerd.

    ProeftuinNL e-zine
    Binnen het netwerk van stadslabs die eerder door het Stimuleringsfonds zijn ondersteund is veel kennis en ervaring opgebouwd rondom het anders werken aan actuele ruimtelijke en sociaalmaatschappelijke opgaven in dorp, stad en land. De opgedane kennis en relevante lessen en tips zijn opgenomen in de ProeftuinNL e-zine.

    onderzoek naar stadslabs
    Naar aanleiding van haar betrokkenheid bij het Stadslab Luchtkwaliteit in Rotterdam heeft Annemarie Piscaer (Studio DUST) het onderzoek ’As a Designer, I’m an Expert, I’m an Amateur’ uitgevoerd, dat focust op de rol van ontwerper in een stadslab. In een tijd met ‘complexe urgente vraagstukken’ wordt design - door beeldend, oplossend en discipline overschrijdend vermogen - gezien als een katalysator in de voor deze problematieken noodzakelijke transdisciplinaire samenwerkingen. Stadslabs leveren een framewerk voor deze vormen van samenwerking, tussen bewoners, ondernemers, en institutionele partijen, waarbij grenzen tussen de traditionele rollen vervagen. Deze open experimenteerruimte levert juist door deze ‘vloeibare’ grenzen belangrijke nieuwe kennis en inzichten, doordat er kansen zijn voor ‘toeval’ en ‘bezieling’, kruisbestuiving tussen disciplines - en ver daarbuiten - en het laten ontstaan van lerende netwerken. Wat zijn de consequenties van deze ‘vloeibare’ grenzen voor de ontwerp-discipline en de rol van de ontwerper? De resultaten van het onderzoek kunt u hier downloaden.

    Foto bovenaan: GOUDasfalt: NEXT level, Gouda