<
actueel / nieuws

Brief van de voorzitter

15 maart 2011

Ter voorbereiding van de bestuursvergadering van het SfA schreef de voorzitter, Mariet Schoenmakers, een notitie over de snel veranderende condities. Deze notitie is een momentopname uit het continue gesprek dat binnen het bestuur plaatsvindt om de werkzaamheden van het SfA af te stemmen op de veranderende praktijk.

Het stimuleren van architectuur in een nieuwe realiteit
De wereld verandert snel. De systeemcrisis die ons eind 2008 trof heeft niet alleen een effect op de mindere beschikbaarheid van middelen, maar heeft de aanwezige maatschappelijke dynamiek versneld. Dit betreft zowel de thematiek van duurzaamheid (zorg om ons klimaat en de uitputting van de planeet), als de effecten van de digitale revolutie en fundamentele democratisering. Er is een tijd gekomen waar 'verbinden' ('be connected') letterlijk en figuurlijk centraal staat. Dit wordt gekoppeld (vanuit een nieuw begrip van duurzaamheid) aan slow living en slow food. Er is meer aandacht voor ambacht en productie, in combinatie met bottom-up initiatieven vanuit de samenleving. Portable apparatuur geeft daartoe alle mogelijkheden (revolutie per sms). Daarnaast is er een versneld demografische ontwikkeling van vergrijzing, krimp in bevolkingsaantal en terugloop van voorzieningen in veel gebieden van ons land. Terwijl de Randstad voller wordt en steeds minder natuur kent en gedreven wordt door economische motieven die we lang niet hoefden te sturen en te kiezen. Er is behoefte aan een visie op de samenleving (en niet langer rationele afwegingen van belangen en kosten). Het gaat om een waardendebat: wat vinden wij van belang in ons land.
Dit is een totaal andere manier van denken en doen.

Een nieuwe generatie is aan zet, die de tucht van het modernisme uit de jaren 50 en 60 niet heeft meegemaakt en ook niet het verzet daartegen. Internet is een 'open source' met vrije toegang tot informatie waarmee alle opvattingen, stijlen of ideologie onder handbereik zijn. De burger die daarmee zijn leven vormgeeft is een primaire speler in het maatschappelijk bestel. Dit gecombineerd met een economie die veeleer kleine en private spelers gaat kennen, verandert ons hele landschap van zaken doen, beleid maken en uitvoeren. De traditioneel sterk aanwezige overheid gaat een andere rol vervullen. Er is sprake van co-makership met alle mogelijke partners.

In de bouw vindt eveneens een omslag plaats. Niet alleen door de financiële crisis, maar ook door de verdere invloed van de burger en eindgebruiker. Dit samen met een sterke digitale wereld, waarmee snel een groot publiek mogelijk wordt, maakt dat de persoonlijke inzet een veel grotere waarde krijgt dan ooit. De oude mechanieken van posities en producten functioneren niet meer. Op macht kan nauwelijks meer iets worden bereikt, dat is een achterhoedegevecht. Visie en intense samenwerking, co-creatie van onze werkelijkheid, is het adagium. Het bouwen zelf is niet meer een afwachtende activiteit van het uitvoeren wat staat getekend, maar veeleer een samen bedenken en slim uitvoeren. De architect is adviseur, verkenner, onderzoeker van een deel van het bouwproces. Iedereen moet alles delen.

Een belangrijke ontwikkeling van het afgelopen decennium is de herwaardering van de openbare ruimte en het publiek domein als vertrekpunt voor welk plan dan ook. De stedenbouw als traditioneel uitvoeringsplan is niet meer. Daarmee is ook de programmering naar voren geschoven in het denken over de stad: het gebruik, de functies, het comfort, de synergie tussen functies, diversiteit. De openbare ruimte is drager van het geheugen van de stad en daarmee in de mindset van de burger ingebrand. Verhalen maken de stad. Transformatie begint met een koppeling tussen het oude en het nieuwe verhaal. Bewustwording van ruimtelijke kwesties als conditie voor leven zijn deel van het gezamenlijk gesprek. In dat publiek domein zit ook het algemeen belang vervat. Dit moeten wij opnieuw formuleren. Programma, gebruik en functie zijn wezenlijk daarin; pas daarna komt het ontwerp.

Een Stimuleringsfonds voor Architectuur moet in deze tijd die beweging in onze maatschappij steunen. En positie kiezen. Daarin past eigenlijk minder het geven van 'een' subsidie aan 'een' aanvrager, beoordeeld op de interne kwaliteit vanuit die ene vakgemeenschap. Daarin past veeleer een opener structuur van stimuleren stimuleren, waarmee we de nieuwe coalities mede vormgeven en het agenderen van kwesties, om kansen te geven aan nieuwe kennis. Ontwerpkennis alleen is onvoldoende om gelijkwaardig te opereren in het bouwen. Tegelijk is ontwerpen als vorm van ruimtelijk onderzoek de enige mogelijkheid werkelijke scenario's te bedenken. Maar de inzet is anders, gelijkwaardig aan andere participanten. De 'aanvragers' bij het Fonds moeten dus meer midden in dat krachtenveld staan, om werkelijk effect te hebben.

Mariet Schoenmakers, voorzitter Bestuur Stimuleringsfonds voor Architectuur