<
actueel / nieuws

Colombia lonkt

13 januari 2016

Mailen heeft weinig zin als je zaken wilt doen; Colombianen appen liever als het over werk gaat. En aanbesteden, bouwen en opleveren gaat supersnel, maar het gebrek aan integraal overleg speelt hun parten. Urbanos ging in 2015 met een divers gezelschap op marktverkenningsreis. Ze troffen enthousiasme en chaos, prachtige gerealiseerde projecten en nog een wereld aan werk. Hun conclusie: er is een mooie rol weggelegd voor de Nederlanders bij de binnenstedelijke ontwikkeling van Colombia.

Bij Colombia denk je niet meteen aan een land met een gunstig ondernemersklimaat. Maar werd het nieuws een paar jaar geleden nog geregeerd door drugskartels en militante guerilla's, inmiddels klinkt er een ander geluid. Colombia zit in de lift. De veiligheid verbetert, de economie is een van de snelst groeiende in Latijns-Amerika en internationale investeringen nemen toe. In 2013 wees de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland het land aan als een van de drie prioriteitslanden om de economische samenwerking mee te versterken. En om dat feestelijk te beklinken, openden Willem Alexander en Máxima dat jaar ook Casa de Holanda, de bilaterale Kamer van Koophandel in Bogotá, waar Nederlandse ondernemers met internationale businessplannen kunnen aankloppen.

Momentum
Voor de stedenbouwers van Urbanos viel het allemaal samen. Pepijn Verpaalen en Camila Pinzón hadden al langer hun blik op Colombia; Pinzón komt uit Bogotá, waar zij werd opgeleid tot architect voordat zij zich in Delft specialiseerde in stedenbouw en daar Verpaalen tegenkwam. De Open Oproep van het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie, dat subsidie beschikbaar stelde voor het uitvoeren van internationale verkenningen, kwam voor hen precies op het goede moment. 'Nu de Nederlandse markt krap is, ligt het voor de hand om over de grenzen te gaan kijken,' zegt Verpaalen.
Ze schreven een plan voor een studiereis naar Medellín en Bogotá, die qua planning ook nog eens samenviel met het World Urban Forum van UN-Habitat in Medellín. 'We wilden optimaal gebruik maken van het momentum. Now is the time: het is geen kwestie meer van pure ellende verhelpen, voor Colombia is de volgende fase aangebroken. Het is tijd voor een kwaliteitsslag en daar haken wij graag op aan.'
Met name in de middelgrote steden ligt er volgens hen een interessante opgave voor stedenbouwers en architecten. Terwijl in Nederland alles al tot in detail in kaart is gebracht en veranderen vooral een kwestie van fijnslijpen is, valt er in Colombia nog een wereld te ontdekken en transformeren. De afgelopen vijftig jaar zijn de steden expansief en vrij ongecontroleerd gegroeid. Er is vaak een enorme scheiding tussen arm en rijk; sociale cohesie is ver te zoeken en mobiliteit laat te wensen over. Met een overheid die meer dan bereid is daarin te investeren, lijkt het land een droom voor elke stedenbouwer.


  • Afsprakenlijstje
    Urbanos koos er heel bewust voor om geen grote verkoopshow te organiseren om te laten zien wat ze te bieden hebben. Pinzón: 'Dat is niet zo interessant en misschien zelfs arrogant. We wilden juist inzetten op de kracht van de ander. Het was weliswaar een soort undercover handelsmissie, maar wel echt in de vorm van een studiereis. Dan ga je het gesprek op een andere manier aan. Het gaat dan meer over uitwisselen van kennis, en hoe je elkaar kunt aanvullen.'
    Ze sloegen de handen ineen met architectenbureau Nezu-Aymo om een aantrekkelijk reisprogramma en idem dito reisgezelschap samen te stellen. Het voorbereidende traject kostte veel tijd, meer dan verwacht. 'Bel me gewoon als je er bent,' kreeg Pinzón steeds te horen, toen ze vanuit Nederland afspraken probeerden te maken met Colombiaanse projectontwikkelaars, ambtenaren, architecten en stedenbouwers. 'Maar wij wilden natuurlijk van te voren een goed programma in elkaar draaien. Na weken mailen, bellen en appen – dat bleek hét Colombiaanse communicatiemiddel op het gebied van zaken doen – lukte het toch om een week van te voren een imposant afsprakenlijstje te hebben in de steden Medellín en Bogotá. Het leverde een divers reisgezelschap van negen man op, waaronder de stadsbouwmeester van Groningen, een planoloog van de Gemeente Amsterdam, een sociaal geograaf uit Rotterdam, een projectontwikkelaar, een student communicatie en een aantal architecten.

    Roltrappen
    In een intensieve week werden talloze projecten, diensten en lezingen bezocht. Thema's waren social urbanism, organische groei versus geplande gebiedsontwikkeling en privaat-publieke samenwerkingen. Zo bezochten ze verschillende projecten van EPM, Empresas Públicas Medellín, het geprivatiseerde nutsbedrijf dat 30 procent van hun winst weer in de stad moet investeren. Een voorbeeld daarvan zijn de roltrappen die de toegankelijkheid van de sloppenwijken op de hellingen verbeteren, of de tot voor kort afgesloten gebieden met waterreservoirs, waar nu waterrijke parken van gemaakt zijn in een intensief participatietraject met bewoners. Ze keken hoe geïnvesteerd werd in sociale cohesie met projecten als Camino de la Vida, een door werkloze vrouwen uit de buurt aangelegde wandelroute op de hellingen rond de stad. Ze praatten met sleutelfiguren van Planeación (DRO) van beide steden, waar zowel de Colombianen als de Nederlanders een presentatie gaven over hun aanpak. En met betrokkenen bij het project Transmilenio – het openbaar vervoer per bus in Bogotá – dat in eerste instantie een groot succes was, maar dat nu vastloopt bij gebrek aan voldoende infrastructuur.

    Dutch Approach
    Gaandeweg werden de verschillen in aanpak tussen Nederland en Colombia duidelijk. Praktische zaken, bijvoorbeeld dat iedere stedenbouwkundige opdracht in Colombia openbaar aanbesteed moet worden, óók als het om een project van maar 5.000 euro gaat. Dat de indieningstermijn voor alle vertaalde en afgestempelde stukken vaak hooguit een week bedraagt, soms maar twee dagen, maakt deelname er bovendien niet makkelijker op.
    Maar ook verschillen in aanpak en proces kwamen bovendrijven – daarin zitten nu juist de kansen, benadrukken Verpaalen en Pinzón. 'Gebiedsontwikkelingsplannen worden bijvoorbeeld niet gemaakt; een locatie wordt aanbesteed, maar de link met de omgeving ontbreekt, er worden eilandjes ontwikkeld. Dat kijken naar de context is iets wat wij zouden kunnen inbrengen. Ook het overleg en de integrale samenwerking is er vaak niet. De Dutch Approach is nog niet doorgesijpeld.'
    Een bezoek aan drie diensten en hun projecten in de historische binnenstad van Bogotá maakte dat glashelder. 'Op dezelfde dag bezochten we een project van de monumentendienst op wijkniveau, de dienst ruimtelijke ordening op stadsniveau en de dienst voor stedelijke ontwikkeling op nationaal niveau. Ze maakten alle drie plannen voor exact dezelfde locatie. De eerste werkte samen met bewoners bottom-up aan kleinschalige vernieuwing met respect voor de historische structuur en gebouwen. De tweede had net een weg dwars door die structuur aangelegd en daarvoor een aantal historische panden gesloopt. En de derde had een top-down prijsvraag uitgeschreven voor een grote iconische toren waarin de ministeries moeten worden gehuisvest. Tijdens ons bezoek bleek dat de drie niet met elkaar overlegden en ook niet precies wisten waar de ander mee bezig was,' aldus Pinzón. 'Er heerste een klimaat van chaos en spierballentaal,' zegt Verpaalen. 'Ons polderen zou hier echt wat kunnen bijdragen.'

    Benijdenswaardig
    Aan de andere kant waren er zeker ook zaken waar de Nederlanders wat van kunnen leren volgens Urbanos. De verrassende manier waarop ambitieuze plannen worden gerealiseerd oogstten bewondering: een kabelbaan over een sloppenwijk, een openbare roltrap door een achterstandsbuurt, iconische architectuur om bewoners trots te maken en toeristen naar voormalige no-go gebieden te trekken. 'Doordat veel nadruk wordt gelegd op het verbeteren van de sociaaleconomische positie, het grootste pijnpunt, lijken de projecten goed aan te sluiten op de behoefte van de bewoners,' aldus Verpaalen. 'Bewonersparticipatie gaat bovendien veel meer van harte,' vult Pinzón aan, 'mensen praten graag mee en de invloed op het uiteindelijke resultaat is duidelijk zichtbaar.' Dat was met name interessant voor de planoloog in het gezelschap uit Amsterdam, waar participatie vaak nog een moeizaam proces van leuren en sleuren is. Een ander een benijdenswaardig voordeel van werken in Colombia – dat ongetwijfeld samenhangt met het als nadelig ervaren gebrek aan overleg: projecten worden veel sneller gerealiseerd.

    Tegenbezoek
    Toen Urbanos ter plekke via de Colombiaanse ambassade in contact kwam met een van de bestuurders van de Colombiaanse metropoolregio's, bleek zij zeer geïnteresseerd in de Dutch Approach van stedelijke ontwikkeling. Het leidde tot de eerste betaalde opdracht die voortkwam uit de verkenningsreis: een tegenbezoek aan Nederland door de directeuren van alle metropoolregio's, met een focus op governance. 'Ze wilden graag meer weten over onze aanpak van mobiliteit, afvalverwerking en waterzuivering. We hebben een weekprogramma samengesteld met bezoeken aan bijvoorbeeld afval- en energiebedrijven, DRO Amsterdam, maar ook lezingen en presentaties over infrastructuur en verkeer in stad en regio. Bij de bezochte projecten en presentaties was duidelijk dat alle betrokken partijen hier voortdurend met elkaar om tafel zitten, getuigen de foto's met groepen discussiërende mensen rond een maquette of plattegrond. Daar kwamen veel vragen over, dat vonden ze superinteressant.' Het leidde tot weer een nieuwe vraag: 'Of wij een reeks workshops wilden organiseren in Colombia over integraal werken.'

    Fietsen
    Naast hun workshops over stedelijke verdichting zijn Pinzón en Verpaalen ook betrokken geraakt bij een plan om het fietsen in Colombiaanse steden te stimuleren. In samenwerking met de Dutch Cycling Embassy voerden ze hiervoor een fact finding mission uit voor de Nederlandse ambassade in Colombia. Pinzón: 'In het buitenland vraagt iedereen altijd meteen hoeveel kilometer wij aan fietspaden hebben. Men realiseert zich niet dat het meer een kwestie is van een cultuur stimuleren dan van kilometers maken.'
    Komend jaar richten ze zich op de Feria Internacional del Libro in Bogotá in april, waar Nederland eregast is. De organisatie daarvan ligt bij de Nederlandse Ambassade, die Urbanos heeft gevraagd mee te denken over de inhoud van het programma rond het thema stedelijke ontwikkeling.
    Terugkijkend heeft de verkenningsreis van alles in gang gezet. Verpaalen: 'Het begon met een vrijblijvende kennismaking, nu worden we uitgenodigd voor het geven van workshops en het doen van onderzoek. Natuurlijk hopen we dat er straks uiteindelijk een concreet stedenbouwkundig project uit voortkomt. De trein met nieuwe projecten dendert door, wij stappen graag in. Als we mochten kiezen? Een droomopdracht zou bijvoorbeeld een plan zijn voor de verdichting van een deel van Cartagena. Maar het kost – ook in de snelle besliscultuur van Colombia – tijd voordat zo'n concrete opdracht er is. Ondertussen houden we onze nieuwe contacten warm en leren we veel van elkaar.'

    Dit project is eerder ondersteund vanuit de Deelregeling Internationalisering.