<
actueel / nieuws

Dagelijks verslag van de Beijing Design Week - 30 september 2013

30 september 2013

Beijing, China

Van 25 september tot 1 oktober publiceert het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie dagelijks een report op de website over de Nederlandse creatieve industrie tijdens de Beijing Design Week.
Vandaag staat Made by Us van The Mobile City centraal, ondersteund vanuit het Programma Internationalisering.

Verslaggever: Edo Dijksterhuis
Fotografie: JW Kaldenbach

Voormalig Philips-terrein Stryp S in Eindhoven is bijna geheel omgetoverd tot hotspot voor de creatieve industrie. De Westergasfabriek in Amsterdam geldt zo'n beetje als de oervorm van hergebruikt industrieterrein. Op talloze andere plaatsen in Nederland – van de voormalige timmerfarbiek in Vlissingen tot de elektromotorenfabriek van Hazemeyer in Hengelo – krijgen oude industriële panden een nieuwe, veelal culturele bestemming. Nederland is al jaren voorbij aan het botweg platgooien van utiliteitsbouw die z'n beste tijd gehad heeft.

Industrieel erfgoed
Beijing heeft het voormalige fabrieksterrein 798, een complex van tientallen gebouwen waar in het verleden munitie werd gemaakt door de Oost-Duitsers en dat nu dienst doet als kunstdistrict. De wijk bruist: galeries, musea, evenementenhallen en hippe horeca bepalen hier de toon. 'Maar dit is het enige voorbeeld van hergebruikt industrieel erfgoed in China dat ik kan bedenken', geeft Michiel de Lange van The Mobile City toe. 'De standaardreactie is toch: platgooien en nieuwbouw ervoor in de plaats zetten.'
Herbestemming is echter een steeds urgenter onderwerp, met duizenden fabrieken verspreid over het land die worden gesloten om milieutechnische redenen of omdat ze verouderd zijn. De Capital Steel Factory in Beijing is zo'n geval. In de aanloop naar de Olympische Spelen van 2008 werd deze productielijn, die verantwoordelijk was voor flink wat vervuiling, gesloten. Het reusachtige terrein waar vroeger tweehonderdduizend arbeiders werkten – 798 valt erbij in het niet – ligt er nu verlaten bij. Het is een spookstad geworden op achttien kilometer afstand van het centrum van Beijing. Vanuit een langzaam indalend besef van de waarde van dit soort gebouwen heeft de overheid een zesde van de 1,2 miljoen vierkante meter bouwoppervlak bestempeld als industrieel erfgoed.

Multidisciplinaire samenwerking
The Mobile City is gevraagd om in samenwerking met Het Nieuwe Instituut en het Chinese Millennium Monument Museum of Digital Arts (CMoDA) het afgedankte fabrieksterrein met behulp van nieuwe media nieuw leven in te blazen. 'Maar het gaat niet primair om de technologie', specificeert De Lange het project dat Made by Us is gedoopt. 'De technologie is ingebed in een interdisciplinaire ontwerpproces. Daarom werken we ook met teams waarbinnen zeer uiteenlopende talenten samenkomen: van vj's tot architecten, van theaterwetenschappers tot ict-nerds.'
De internationaal gemengde teams, met een stevige Chinese inbreng, zijn aan de slag gegaan onder leiding van drie Nederlandse mediamakers. Sander Veenhof is de specialist op het gebied van augmented reality. Niki Smit van Menobanda neemt urban gaming voor zijn rekening. En Mark van der Net van Cloud Collective is verantwoordelijk voor sensing & mapping, oftewel datavisualisatie.

Verandering van perceptie
Het eerste doel is nieuwe media zo in te zetten dat leegstand überhaupt op de agenda komt en serieus wordt genomen – niet alleen als probleem maar vooral als potentieel. Daarvoor moet er een nieuwe relatie worden gesmeed tussen locatie en mogelijke gebruikers. De Lange: 'In plaats van een fabriek – met alle negatieve connotaties van viezigheid en zware arbeid van dien – moeten bezoekers iets anders zien, iets wat er nog niet is maar wat er wel kan komen. Die verandering van perceptie is ook nodig voor de eigenaren van de fabriek. Die zagen van de ene op de andere dag hun rol en identiteit veranderen van staalproducenten naar vastgoedeigenaren. '
Door middel van makkelijk te realiseren interventies die geen fysieke ingrepen vereisen, kunnen met nieuwe media allerlei toekomstscenario's worden verkend. Omdat spelsituaties uitnodigen tot interactie met de ruimte, wordt er en passant het zaad van engagement gezaaid. 'En dat kan weer leiden tot de participatie van gebruikers in het ontwerpproces. Nieuwe media kunnen de bottom up-aanpak van ontwikkeling versterken', stelt De Lange. Om er aan toe te voegen: 'het fysieke element blijft altijd essentieel. De technologie kan faciliteren en bevrijdend werken maar er is niet zoiets als een technological fix.'

De workshops
De samenwerking met Chinezen maakte tijdens de twee workshopdagen meteen duidelijk dat er ook grenzen zitten aan het Nederlandse egalitaire ideaal van stakeholdergericht polderen. Inspraakrondes en klankbordgroepen zijn nu eenmaal wezensvreemd aan dit autoritair bestuurde land. De wezenlijk andere schaal maakt ook verschil. Dat benadrukte Van der Net tijdens de slotpresentatie van Made by Us. Nieuwe media hebben de neiging dingen klein te maken en dan zijn oplossingen niet altijd toepasbaar, waarschuwde hij.
Van der Nets team had zich in de workshops geconcentreerd op het conserveren en presenteren van de geschiedenis van de plek. Verhalen van voormalige werknemers worden vastgelegd op schrift of film en belanden in een virtuele bibliotheek. Zo wordt het verleden levend gehouden en wordt de lege gebouwen als het ware emotioneel en historisch geladen.
Meer gericht op mogelijk toekomstig gebruik waren de suggesties die het team van Veenhof aandroeg. Zij transplanteren de beeldtaal van nationaal gevierde festivals – lantaarns, draken en lotusbloemen – naar de fabriekshallen en de velden tussen de gebouwen. Zo wordt publiek naar de locatie gelokt en aan de hand van een al bekend fenomeen verleid om op een andere manier naar de architectuur te kijken.
Het team van Niki Smit stond een herdefiniëring van het gebied als 'organische fabriek' voor ogen. Wat begint als een volkstuincomplex krijgt een impuls door de inzet van plantrobots die per game worden aangestuurd. Een plantavatar verspreid kennis over tuinbouw en maakt reclame voor green parties. Het einddoel is een conglomeraat van groene technologiebedrijven.

Shenzhen
De Beijing-sessie van Made by Us is de eerste aanzet van een zes maanden durend onderzoeksproject. De volgende stap wordt gezet in december in Shenzhen, tijdens de biënnale voor architectuur en stedenbouw. De directeur van de biënnale, Ole Bouwman, heeft een herbestemmingsproject onder handen dat lijkt op de staalfabriek in Beijing, namelijk de omvorming van een glasfabriek van China Merchants. 'Ik heb al een jaar van reality checks achter de rug', verklaarde hij, toen hij gevraagd werd te reageren op de presentaties van Made by Us. 'Voor de slagingskansen van dit soort projecten is het van levensbelang dat je heel goed weet hoe je het project wilt realiseren. Je hebt een zakelijk model nodig. De meerwaarde van het gebruik van nieuwe media zit dan niet alleen in het conserveren van een gebouw om het als een soort decor te gebruiken. Dat beklijft niet. Je moet echt het perspectief veranderen.'

website

dev.stimuleringsfonds.nl