<
actueel / nieuws

Dichter bij de mens

25 november 2015

Tijdens de tweede bijeenkomst van het onderzoekstraject The Art and Science of Dementia Care op 19 november blikten experts uit de zorg terug op de impact van ontwerpinterventies op mensen met dementie. Op drie zorglocaties van Cordaan werd samen met verzorgers en bewoners gewerkt aan het verbeteren van de leefomgeving van bewoners met dementie. Het blijkt een relevante maar complexe opgave. 'Interactie met deze kwetsbare doelgroep is een uitdaging, maar tegelijkertijd cruciaal voor het creëren van toegevoegde waarde', vat gespreksleider Ariane van Dijk aan het eind van het debat mooi samen.

Bekijk hier de 10 projecten die zes teams binnen dit onderzoekstraject ontwikkelen.

Bekijk hier een kort filmpje met reacties van aanwezige zorgexperts:


  • Ariane van Dijk, manager huisvesting van Cordaan opent de bijeenkomst in het verzorgingshuis 'Staalmanpark' in Amsterdam Slotervaart, een van de locaties waar het afgelopen jaar interieurinterventies en prototypen van producten zijn ontwikkeld en getest. Met het oog op de groeiende behoefte aan voorzieningen voor mensen met dementie namen Cordaan en het Stimuleringsfonds gezamenlijk het initiatief voor dit traject. 'De ontwerpinterventies zijn bewust low-budget gehouden. Het doel van het traject is om te onderzoeken waar we met relatief eenvoudige ingrepen de verbeteringen kunnen doorvoeren', licht Van Dijk toe.
  • Ontwerpen met de gebruiker
    Als belangrijkste element van het traject noemen veel deelnemende ontwerpers en architecten de samenwerking met bewoners en verzorgers. Ricky van Broekhoven ontwikkelde voor zijn project Mindspaces geluidsopnames van stad en natuur, bedoeld voor mensen die niet of nauwelijks naar buiten kunnen. 'Essentieel was dat ik echt samen met de bewoners de opnames heb vormgegeven. Ik kan aan de slag gaan met mijn eigen aannames, maar het moet nog maar blijken dat het voor de gebruikers ook zo werkt', aldus ontwerper Ricky van Broekhoven.

    De impact van de directe leefomgeving op het welzijn van de bewoners moet een veel prominentere plek krijgen binnen de zorghuisvesting. Waar verzorgingshuizen nu nog vaak zijn ingericht met een primaire focus op functionaliteit en veiligheid, moet de beleving meer centraal komen te staan. Freek Gillissen (VU verpleegkundige en begeleider van jonge mensen met dementie) is blij te zien dat er steeds meer ruimte voor persoonlijke invulling komt. Hij ziet veel verzorgers die daar op inzetten, ondanks dat hun dagelijkse werk vaak op essentiële zorg en het mijden van risico's is ingericht.
  • Zo gewoon mogelijk
    Vanuit het publiek reageert Eloy van Hal (medeoprichter van zorgvoorziening Hogeweyk) met een wedervraag: 'Gaan we met deze ontwerpen nu werkelijk naar de essentie?' Van Hal pleit voor meer nadruk op het alledaagse: om niet vanuit een ziektebeeld te denken, maar vanuit wat mensen prettig vinden. 'Het voelt wrang om straatervaringen naar binnen te halen – zoals bijvoorbeeld gebeurt in de projecten Mindspaces en Tuin aan Tafel – terwijl je eigenlijk gewoon met de mensen naar buiten zou willen gaan.' Jenneke van Pijpen (programmamanager Ben Sajetcentrum) is het hiermee eens: 'De overgang van thuis naar de intramurale setting is enorm groot'.

    Fiona de Vos (studio dVO) brengt naar voren dat het belangrijk is te kijken naar het doel dat je met je interventie wilt bereiken. 'In een situatie waar je simpelweg niet anders kan, maak je soms de keuze voor een artificiële oplossing. Daar is niets mis mee, zolang het doel - de zorg voor de mens - voor op blijft staan.' Hugo van Waarde (adviseur Martha Flora en mede-oprichter WarmThuis) beaamt dit: 'Dé
    ideale omgeving voor mensen met dementie bestaat niet. Ik ben erg enthousiast over de projecten die voortkomen uit dit onderzoekstraject. In veel bestaande woonzorglocaties kunnen bewoners nou eenmaal niet zo makkelijk naar buiten.'
  • Dicht op de huid
    Mirella Minkman (programmaleider innovatie en onderzoek Vilans) is in haar werk bezig met creatief onderzoek om te komen tot innovatie in de zorg. 'Door kleinschalige interventies te doen in de praktijk en samen met de bewoners kom je veel dichter bij de belevingswereld van mensen met dementie', zegt zij. Het voorbeeld van het 'Jan-kussen' uit The Art and Science of Dementia Care staat wat haar betreft symbool voor deze werkwijze. Dit langwerpige kussen ontwikkelde producent Wendy Fietelaars (Kobe) samen met zorgverlener Jacobine Wegink en omgevingspsychologe Fiona de Vos als oplossing voor een zeer specifiek probleem van een van de bewoners. De dame in kwestie lag 's nachts steeds heel ongemakkelijk tegen de bedrand, omdat zij in haar slaap haar overleden man Jan wilde omarmen. Het speciaal ontworpen kussen bood uitkomst. Jacobine Wegink: 'Deze aandachtsvolle manier van ontwerpen maakt echt verschil. De nabijheid van de mensen om wie het gaat, maakt dat je dichter bij de echte prangende vragen komt.'
    Dat interactie met mensen met dementie een uitdaging vormt, ondervond ook Laura Lynn Jansen. De reactie van de bewoners op haar Mobile waren zeker niet altijd voorspelbaar, maar de schroom die ze aanvankelijk nog voelde, maakte al snel plaats voor een grote drive om iets concreets bij te dragen.
  • Maatwerk
    Hoe moeten we dit onderzoek bestendigen, is een vraag die opkomt in de zaal. Hoe vermarkten we deze prototypes? Hoe maken we het toegankelijk voor mantelzorgers en zorgverleners? Er worden initiatieven genoemd zoals dementie-winkel.nl en de dementieraad. Wendy Halie (adviseur bij de Dementieraad) benadrukt dat het wel degelijk mogelijk is maatschappelijk betrokken investeerders uit het bedrijfsleven mee te krijgen. 'Maar, werpt iemand tegen, 'nu willen we weer gelijk groter, en voor iedereen. Moeten we niet juist kijken naar de specifieke locatie, en naar het individu? Als we meteen zo groot willen, komt het weer verder van de mensen – de zorgbehoevenden – af te staan.' Architect Jarrik Ouborg, betrokken bij het deelproject Kamerschermen: 'Hier gaat het erom te proberen maatwerk te leveren. Wat voor de een werkt, werkt voor een ander niet.'
  • Creatieve industrie en zorg
    'We moeten niet vergeten dat het hier om een zeer kwetsbare doelgroep gaat. Mensen met dementie hebben een heel kleine belevingsruimte en ook een beperkte woonruimte. Daar zullen ze tot hun dood blijven. Daarom is het juist van groot belang dat deze ruimte echt van betekenis is voor de bewoners ', zegt directeur van Stimuleringsfonds Creatieve Industrie Janny Rodermond. De inzet van ontwerpers is hierbij van wezenlijk belang, benadrukt Iris van der Reijden (onderzoeker bij de Dementieverhalenbank): 'Wanneer kunst, wetenschap en ervaring samen komen, gebeuren er spannende en vernieuwende dingen. Ontwerpers zijn in staat op een nieuwe, verfrissende manier te kijken en nieuwe verbanden te leggen'.
    Daarin zit bijvoorbeeld ook de kracht van het ontwerp van Samira Boon. Waar beroepshalve de activiteitenbegeleider zich richt op recreatief bewegen en de therapeut op therapeutisch bewegen, combineerde Boon deze aspecten waardoor haar prototype van de Schommelbank een integrale bewegingservaring biedt.

    Het is dan ook goed te zien dat steeds meer ontwerpers worden opgeleid in het werken met gebruikers. Wel geven ontwerpers aan dat het doorgaans heel moeilijk is om bij de zorg binnen te komen en ervaring op te doen op de werkvloer, met patiënten of bewoners. Het mag dan ook als uniek worden gezien dat zorgaanbieder Cordaan voor dit traject de locaties beschikbaar stelt en de toegang tot de bewoners faciliteert, zo stelt Janny Rodermond (directeur Stimuleringsfonds) in haar slotwoord.
  • Meer bijeenkomsten
    Deze expertmeeting vormt de tweede in een reeks van drie bijeenkomsten waarbij ervaringen, inzichten en uitkomsten van het onderzoekstraject The Art and Science of Dementia Care gedeeld worden met het publiek. Eerder vond op 21 oktober tijdens de Dutch Design Week in Eindhoven een debat plaats over de rol van ontwerpers in de zorg. Het verslag van deze bijeenkomst vindt u hier. Op 10 december vindt de expertmeeting 'Van Zorgomgeving naar Leefomgeving' plaats, de derde en laatste bijeenkomst in de reeks. Wilt u hierbij aanwezig zijn? Meld u hier aan.

    Projectleiding: Henri Snel en Caro van Dijk