<
actueel / nieuws

Dit is Digitale cultuur

25 januari 2017

Vanaf 1 januari 2017 voert het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie de Deelregeling Digitale cultuur uit. De regeling vervangt de regeling E-cultuur en het Gamefonds. Aan de hand van zeven thema's en voorbeeldstellende projecten uit de afgelopen periode schetst Joris van Ballegooijen, secretaris van de regeling, de breedte van de nieuwe regeling Digitale cultuur.

In het afgelopen jaar is er met tientallen aanvragers, organisaties en belangstellenden gesproken over de overgang van E-cultuur naar Digitale cultuur en over de vraag wat het Stimuleringsfonds kan betekenen voor de game-industrie na het stoppen van het Gamefonds. Met een reeks voorbeeldstellende projecten uit de afgelopen jaren illustreren we de bandbreedte van de regeling en beantwoorden daarmee veelgestelde vragen als 'Kunnen er in 2017 nog games worden ondersteund?' en 'Staat de nieuwe regeling nog open voor producties die niet digitaal zijn?' of 'Kunnen festivals nog aanvragen bij de regeling Digitale cultuur?'. Tegelijkertijd is ieder project uniek en roept eigen vragen op. Het fonds staat altijd open voor vragen of een project past binnen de regeling.

Hard- en software als artistiek medium
De kern van de regeling Digitale cultuur wordt gevormd door projecten waarin artistiek, innovatief en kritisch onderzoek plaatsvindt door middel van hard- en software ontwikkeling. Hiervan hebben we de afgelopen jaren veel sterke voorbeelden gezien. Het Lab van WORM ontwikkelde het project SuperGlue als statement en technische oplossing voor dilemma's rondom het bezit van data op internet. The Incredible Machine trok naar Shenzhen voor een ontwerpend onderzoek rondom The Internet of Things. Dit zijn stuk voor stuk toonaangevende projecten die in technisch opzicht vooruitstrevend zijn en technologie daadwerkelijk inzetten als artistiek medium.

Games
Hoewel de game-industrie binnen de cultuursector een sterke eigen identiteit kent vormt zij een belangrijk onderdeel van de Digitale cultuur. De game-industrie loopt vaak voorop in het ontwikkelen en toepassen van nieuwe technologieën. Ook wordt gekeken naar gameprincipes bij allerlei maatschappelijke vraagstukken en -processen. Kennis uit de game-industrie wordt op die manier toegepast bij ontwerpopgaven. Dit blijft een interessante ontwikkeling die goed aansluit bij de regeling Digitale cultuur. Over de positie van games bij het fonds is een interview verschenen op de website van Control.

Niet-digitale producties
De regeling Digitale cultuur staat voor meer dan alleen eentjes en nulletjes. In de beschrijving van de regeling staat nadrukkelijk dat de regeling open staat voor projecten waarin de werkwijze is gericht op het openbreken van systemen en technologieën. Deze methodieken – ontleent aan de hackerscultuur – worden toegepast op verschillende terreinen waarbij digitale en analoge vormen naast en door elkaar worden gebruikt. Voorbeeldstellend op dit vlak is het project Fifty Percent Human waarin maker Sonja Baümel in dialoog met vormgevers en wetenschappers de stelling onderzoekt dat de mens uit 50% microben bestaat. Het resultaat kreeg vorm in een expositie met tastbare objecten. De aandacht voor biologische materialen en processen bij instellingen als Mediamatic en BioArt Laboratories vloeit direct voort uit het onderzoek naar nieuwe technologieën, algoritmes en het ontstaan van netwerken. Het verschil tussen natuurlijke en artificiële omgevingen vervaagt, zie bijvoorbeeld de projecten van Next Nature.

Muziek en geluid
Muziek, of liever gezegd geluid, is vanzelfsprekend een veelgebruikt artistiek medium dat – in combinatie met technologie – in de afgelopen jaren is uitgegroeid tot een belangrijke subcategorie in de voormalige regeling E-cultuur. STEIM is in Nederland een van de oudste labs op dit terrein en ook bij Sonic Acts staat een fundamentele benadering van geluid centraal in de programmering. Ook in de nieuwe regeling Digitale cultuur is ruimte voor onderzoek en toepassingen van geluid. Hoewel geluid van zichzelf niet digitaal is, geldt ook hier dat de benadering en methodiek van de makers zorgt voor aansluiting bij de regeling. Zo organiseerde het Stimuleringsfonds in 2015 in samenwerking met Amsterdam Dance Event de eerste edities van ADE Soundlab met daarin veel aandacht voor modulaire synthesizers waarvan een belangrijk deel analoog was. Ook festivals als Incubate en Rewire weten in hun programmering sterke verbindingen te leggen tussen muziek en Digitale cultuur.

Kritiek en reflectie, digitaal of post-digitaal
Kritiek en reflectie op het vakgebied zijn belangrijk voor theorievorming en vooruitgang. De traditionele kunst- en designkritiek staat onder druk, maar ook makers en programmamakers kunnen met hun werk kritische uitspraken doen over de staat en gevolgen van Digitale cultuur. Zo ondersteunde het Stimuleringsfonds de tentoonstelling rondom de door Bits of Freedom uitgereikte Big Brother Awards, waarin nadrukkelijk de keerzijde van Digitale cultuur werd belicht. Een ander interessant voorbeeld was het door Showroom Mama georganiseerde congres The Internetional waarin post-internet en post-digitale projecten en strategieën centraal stonden. Het mag verwarrend klinken, maar wie het standpunt post-digitaal inneemt draagt hoe dan ook bij aan de kritiek op het vakgebied.

Andere regelingen binnen het Stimuleringsfonds

Festivals
Met festivals als STRP, TodaysArt, GOGBOT, Impakt, Incubate, FIBER, Sonic Acts en Cinekid kent Nederland een bijzonder rijk festivalaanbod. De festivals vormen een belangrijk deel van de infrastructuur voor Digitale cultuur omdat ze een podium bieden, nieuw werk initiëren en kennisuitwisseling mogelijk maken. Per 2017 is er door het ministerie een geoormerkt budget voor festivals beschikbaar gesteld dat via een aparte regeling zal worden verstrekt. Festivals kunnen daarom per 2017 uitsluitend nog in de Deelregeling Festivals aanvragen. In de Deelregeling Digitale cultuur kunnen nog wel aanvragen in behandeling worden genomen gericht op producties van individuele makers die op festivals gepresenteerd zullen worden.

Transmedia
Als er één sector is waar de Digitale cultuur zorgt voor ingrijpende veranderingen dan is het in de mediasector. Nieuwe media bieden volop nieuwe kansen voor het vertellen van verhalen. Samen met het Filmfonds voert het Stimuleringsfonds de Non-fictie Transmediaregeling uit. De regeling is specifiek bedoeld voor digitale (vorm)experimenten binnen het documentaire genre.

Beeld: Mohamed Najah