<
actueel / nieuws

KEERpunt | Column door Syb Groeneveld

05 december 2018

De kennis van ruimtelijk ontwerpers en erfgoedspecialisten is essentieel bij de aanpak van het belangrijke energie- en klimaatvraagstuk, blijkt uit de publicatie 'KEER' die afgelopen maandag is gepresenteerd. Syb Groeneveld schreef het nawoord en onderstreept de toegevoegde waarde van de ontwerpsector bij de uitwerking van grote maatschappelijke vraagstukken zoals nu op het gebied van energie en klimaat. Bovendien is regie vanuit de nationale overheid van belang voor een effectieve aanpak van onze leefomgeving, die hoe dan ook zal veranderen als gevolg van de opwarming van de aarde.

Nederland kent een zeer rijke traditie op het gebied van ruimtelijke ordening die zijn oorsprong grotendeels vindt in de hechte relatie met het ons omringende water. Als gevolg van diverse transities en schoksgewijze veranderingen, zijn binnen die relatie continu innovatieve oplossingen bedacht en ontworpen. Kijk naar de Kinderdijk, de inpoldering van de Zuiderzee, de omvangrijke Deltawerken en het samenwerkingsprogramma 'Ruimte voor de Rivier', dat heeft geleid tot een veiliger én aantrekkelijker rivierengebied in Nederland.

Erfgoed & Ruimte Ontwerpprogramma
Ontwerpers hebben hierin een cruciale rol gespeeld omdat zij twee kwaliteiten bezitten die helpen bij het oplossen van grote maatschappelijke vraagstukken: verbindingskracht en verbeeldingskracht. Ontwerpers kunnen creativiteit en kennis combineren met een analyse én zijn in staat om die te verbeelden tot een aantrekkelijk, innovatief en toekomstbestendig Nederland. Maar ons cultuurlandschap is nooit af is en juist dit gegeven vormde de grote drijfveer binnen het Erfgoed & Ruimte Ontwerpprogramma dat het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie de afgelopen twee jaar met veel bezieling in opdracht van de ministeries van OCW en BZK en in nauwe samenwerking met de RCE heeft uitgevoerd. Wij hebben met dit programma een impuls willen geven aan de kennisontwikkeling op het gebied van klimaatadaptatie en energietransitie in relatie tot ons erfgoed in de schaarse ruimte van Nederland.

complexe uitdaging
Nieuwe tijden vragen naar onze mening om nieuwe oplossingen. Klimaatverandering is zonder twijfel de grootste en meest complexe uitdaging voor de komende decennia. Het belang om ons gedrag aan te passen is nog nooit eerder zo voelbaar geweest. Steeds langere periodes van droogte en hitte wisselen af met korte periodes van extreme neerslag, met alle gevolgen van dien. Om hier antwoorden op te formuleren zullen wij onze CO2 uitstoot moeten terugdringen door bijvoorbeeld op duurzame energiebronnen over te stappen. Ook moeten wij onze leefomgeving, zeker in de steden, meer klimaatadaptief inrichten. Beide opgaven hebben een enorme ruimtelijke en maatschappelijke impact, die zorgvuldig moet worden vormgegeven.

Door ontwerpkracht op specifieke casestudies in te zetten zijn binnen dit Erfgoed & Ruimte Ontwerpprogramma inspirerende voorbeelden ontwikkeld, die direct effect hebben gehad. Zo blijkt uit een tussentijdse evaluatie, die in het kader van dit programma door een onafhankelijk adviesbureau is uitgevoerd, dat er een groeiend besef is onder bestuurders dat erfgoed niet los van de klimaat en energie uitdagingen kan worden gezien. Dat klinkt onbeduidend maar is zeer significant voor hoe we wereldwijd deze problematiek (moeten) aanpakken.

urgentie op klimaat en energie
De 16 door ons ondersteunde projecten tonen ieder aan hoe op basis van de identiteit en de geschiedenis van een plek een nieuwe betekenislaag aan de stedelijke en landschappelijke leefomgeving kan worden toegevoegd. Tegelijkertijd maken deze 16 projecten de urgente klimaat en energie uitdaging tastbaar. Dat is uitermate belangrijk want de transities die voor ons liggen zijn zo groot en complex dat ze alleen met meerdere partijen, stap voor stap, iteratief maar vastberaden worden uitgevoerd.'

Dit vraagt om een duidelijke visie, een heldere governance structuur en een rijke uitvoeringsstrategie op nationaal niveau. Hoewel in de NOVI, de Nationale Omgevingsvisie, aandacht wordt besteed aan de ruimtelijke consequenties van klimaatverandering, is het onduidelijk hoe deze in provinciale en gemeentelijke omgevingsvisies zullen landen, en hoe hier op regionaal en lokaal schaalniveau, samen met stakeholders, uitvoering aan wordt gegeven. Laat staan internationaal.

Ik sluit dan ook af met een vurig pleidooi om tot één nieuw integraal nationaal programma op het gebied van energietransitie en klimaatadaptatie te komen, waarin een holistische aanpak en ontwerpkracht centrale waarden zijn. Dat zo'n programma al snel grensoverschrijdend wordt en Nederland internationaal (weer) op de kaart zet, spreekt voor zich.

Syb Groeneveld
directeur-bestuurder Stimuleringsfonds Creatieve Industrie


Afbeelding: afkomstig uit de publicatie 'KEER'