<
actueel / nieuws

Laat geen crisis onbenut!

27 mei 2009

Deze maand belicht Janny Rodermond, directeur van het fonds, een positieve keerzijde van de crisis voor de positie van het ontwerp.

Rijksbouwmeester Liesbeth van der Pol wil voorkomen dat een generatie jonge architecten verloren gaat door werkloosheid. Ze zet een Onderzoekslab op om op korte termijn 100 werkloze ontwerpers te kunnen laten werken aan actuele vraagstukken. Het lab staat onder regie van het Atelier van de Rijksbouwmeester. Voor het opzetten van ontwerpateliers, het uitschrijven van ideeënprijsvragen en het verlenen van kleine opdrachten is het commitment van alle partijen uit de bouwwereld noodzakelijk. Doel is jonge ontwerpers te laten werken aan opgaven waar het rijk (mede) verantwoordelijk voor is. Zo kunnen de ontwerpers ervaring op doen in teamverband en worden hun creativiteit en kennis ingezet om onvoldoende nauwkeurig geformuleerde opgaven verder uit te diepen. Een plan van aanpak moet voor de zomer gereed zijn.

Het Onderzoekslab kan een prima setting zijn om te experimenteren met nieuwe werkwijzen. Die zullen in de toekomst hard nodig zijn. Ook voordat de financiële crisis uitbrak was immers al duidelijk dat de hele organisatie en werkwijze van bouw en vastgoedontwikkeling scheurtjes begonnen te vertonen. Architecten vroegen zich openlijk af of de nieuwbouwproductie maatschappelijk gezien nog wel verantwoord was. Tijdens een expertmeeting van de BNA (19 mei j.l.) stond de toekomstige rol van de architect op de agenda. Men was het over de hoofdlijnen snel eens. De crisis is voorlopig nog niet voorbij in de bouw, omdat de financiering van grote projecten en de voorbereiding van gebiedsontwikkeling stil zijn komen te liggen. En wanneer de crisis voorbij is zullen de grootschalige projecten eerder uitzondering zijn dan regel. Kleinschalige, precieze transformatieopgaven zullen vragen om nauwkeurig onderbouwde programma's en maatwerk in ontwerp en uitvoering.

Het SfA ondersteunt de ontwikkeling naar nieuwe praktijken. Vanuit het perspectief van het fonds staan de positie van het ontwerp en de ontwerper hierbij centraal. Het SfA kent een hoge prioriteit toe aan ontwerpend onderzoek, uitgevoerd in multidisciplinaire teams. Essentieel is immers dat ontwerpers hun positie versterken en hun werkterrein uitbreiden juist door samenwerkingsverbanden aan te gaan, hun kennis te verdiepen en hun vaardigheden te verbreden. Architecten kunnen zich, door het integrale karakter van hun werk, ontwikkelen tot degenen die in elk stadium van het ontwerp- en bouwproces onmisbare partners zijn. Van het verkennen van programmatische potenties tot en met het beheer. Daarvoor moeten ze wel het lef hebben om meer verantwoordelijkheid te nemen en zich niet verder laten terugdringen in de rol van esthetisch adviseur. Zo'n beperking is niet alleen jammer voor de architectenstand, maar vooral voor de maakbaarheid van onze steden en dorpen. Die verarmt namelijk wanneer deze uitsluitend gefundeerd is op fragmentarische besluitvorming, financiële korte termijn visies en politiek opportunisme. De crisis biedt kansen voor het uitdenken van nieuwe samenwerkingsvormen en werkwijzen, waarbij het maatschappelijk engagement en het creëren van culturele waarde en waardigheid centraal staan.