<
actueel / nieuws

Poëtisch realisme

25 maart 2010

Nu gebiedsontwikkeling en grootschalige reconstructies nauwelijks nog te financieren zijn, moeten we op zoek naar alternatieven om de programmering van de stad af te stemmen op de behoeften.

Het strategisch versterken van potentiële kwaliteiten en gebruiksmogelijkheden is een voor de hand liggende optie. In Nederland is deze werkwijze uit het gezichtsveld verdwenen. We zijn geneigd om de stedelijke vernieuwing grondig aan te pakken, en dat betekent meestal de mouwen opstropen, slopen en nieuw bouwen. Tijdens een door het SfA georganiseerd debat in het Berlage Instituut bleek dat men elders in Europa al een stevige traditie heeft ontwikkeld in andere werkwijzen. Zoals de voornamelijk in Greater Londen werkende Julian Lewis aan de hand van zijn eigen praktijk liet zien. De Antwerpse stadsbouwmeester Kristian Borret plaatste het debat over het versterken van de bestaande realiteit in de context van de Zuid-Europese praktijken van Bernardo Secchi en Manuel Solá -Morales.

Kleinschalige interventies
Aanleiding voor het debat waren de studies van twee Rotterdamse bureaus, Biq en SUBoffice, voor delen van Rotterdam-Zuid. Biq onderzocht de mogelijkheden om met kleine interventies de levensduur van de naoorlogse woonwijk te versterken door deze te updaten voor het groeiende aantal bewoners met een zorgbehoefte. En SUBoffice versterkt het collectieve domein met een diversiteit aan kleine ingrepen, vaak op het grensvlak van gebouw en buitenruimte. Beide bureaus zoeken naar werkwijzen, waarbij ontwerpen die louter zijn gebaseerd op beschikbare budgetten en programma's niet meer voldoen. Biq vertrekt vanuit de analyse van plattegronden en komt via de herinrichting van entreegebieden terecht in het aanvullen van voorzieningen in de publieke ruimte. SUBoffice vertrekt vanuit de waarneming en zet in op het vermogen van ontwerpers om de potentiële betekenis en gebruiksmogelijkheden van buitenruimte en aangrenzende voorzieningen te ontdekken. Dit doet een veel sterker beroep op de verbeelding.

Beeldkwaliteit
East, het bureau van Julian Lewis, ontleent haar trefzekerheid aan het vermogen om een nieuwe sociale en fysieke werkelijkheid te kunnen zien in de vele restruimtes en breukvlakken die zo kenmerkend zijn voor Londen. Samenwerking met de stedelijke partners is bij hem onlosmakelijk verbonden met het vinden en versterken van betekenis. Maar de kwaliteit van hun werk, het feit dat de voorgestelde interventies ook werken, is vooral afhankelijk van de beeldende kwaliteiten van de ontwerpers van East.

Herprogrammeren van de stad
Overigens is deze werkwijze niet schaalgebonden, vonden de aanwezige ontwerpers. Zoals veel kleine interventies de fysieke en sociale structuur van een buurt of wijk kunnen versterken, kan ook een grootschalige interventie de delen van de stad met elkaar verbinden. Opdrachtgevers in de zaal regeerden aarzelend. Zij zagen het niet voor zich. Met uitzondering van Iris Westerterp, werkzaam bij de afdeling Volkshuisvesting gemeente Amsterdam. Zij vertelde dat Amsterdam de ambitie had om op IJburg de zorgvoorzieningen veel meer te spreiden. Maar dat is volledig mislukt; topdown planning is niet toegesneden op fijnmazig gebruik. De vraag is nu of de rechtlijnige Nederlandse ontwerp- en bouwtraditie, onder druk van de economische crisis, de omslag naar een fijnzinnig sleutelen aan de informele stad kan en zal maken.