<
actueel / nieuws

Selectie Open Oproep Ruimte voor ontwerpkritiek

30 juni 2017

'Zonder ontwerpkritiek geen ontwerp', aldus de adviseurs aan wie het Stimuleringsfonds de voorstellen uit de Open Oproep voorlegde. Zij selecteerden vijf veelbelovende voorstellen die bijdragen aan de ontwikkeling van de professionele ontwerpkritiek. Onder andere een reeks meet-ups voor praktijkgerichte reflectie onder game-makers is geselecteerd, maar ook een podcast die architectuurkritiek toegankelijker wil maken.

Het fonds constateert dat er sprake is van veel ambitie, positieve energie en dynamiek binnen de ontwerpkritiek, maar concludeert gelijktijdig dat deze eenmalige oproep bij lange na niet de noodzaak van een financiële impuls voor deze discipline weghaalt.

beoordeling en selectie
De open oproep heeft geleid tot 25 inzendingen. De adviseurs, bestaande uit Amal Alhaag, Peter Bilak, Kirsten Hannema en Juha van 't Zelfde onder voorzitterschap van Lucas Verweij, zijn gekomen tot een selectie van vijf voorstellen:

Adriaan de Jongh - playdev.club
Een reeks meet-ups waar game-ontwikkelaars elkaars game-in-progress spelen en bespreken.
Failed Architecture Foundation - The Failed Architecture Podcast
Een podcast waarmee de makers op geluid gebaseerde vormen van architectuurkritiek verkennen.
Fanfare - fanfare tet-a-tet
Een broadcast channel met een conversatiereeks over autonoom grafisch en visueel ontwerp, gemaakt samen met een community van ontwerpers en makers.
Hanka van der Voet - Press & Fold | Notes on making and doing fashion
Een platform bestaande uit een website, tweejaarlijks tijdschrift, expertmeetings en workshops dat dient als een collaboratief kritisch onderzoek naar het modesysteem.
Lilith Ronner van Hooijdonk - Windoog, podcast voor divers geluid
Een podcast met als doel de architectuurkritiek weer aansprekend te maken voor een algemeen publiek.

over de selectie
De voorstellen van Hanka van de Voet en maatschap Lilith Ronner van Hooijdonk betreffen startende platforms, terwijl platforms Fanfare en Failed Architecture inzetten op noodzakelijke opschaling en verbreding. Het voorstel van Adriaan de Jongh betreft meet-ups voor game-ontwikkelaars met praktijkgerichte peer-to-peer reviews, een model dat ook voor andere disciplines interessant is.

De adviseurs stellen dat de geselecteerde voorstellen bijdragen aan de kwaliteit en versterking van ontwerpkritiek doordat zij voorop lopen en experiment met zich meebrengen. Volgens de adviseurs vormt de selectie een waardevolle aanvulling op de bestaande ontwerpkritiek en -praktijk. In een aantal gevallen vullen de voorstellen zelfs een leemte op. De geselecteerde voorstellen hebben met elkaar gemeen dat ze ontstaan zijn vanuit nieuwe ontwerpgemeenschappen binnen een discipline. Hierdoor staan zij in directe en sterke verbinding met actuele ontwikkelingen binnen de desbetreffende ontwerppraktijk.

Daarnaast zijn de geselecteerden in hun voorstel expliciet ingegaan op het door hen gekozen medium en redactiemodel. De motivatie voor deze keuze en de beoogde manier van toepassen werden duidelijk uiteengezet. De adviseurs constateren dat in de geselecteerde voorstellen de potentie van het gekozen medium maximaal wordt benut. Dit getuigt volgens de adviseurs van een langetermijnvisie en -strategie om het platform te ontwikkelen of te verduurzamen. Bij de niet-geselecteerde voorstellen vonden de adviseurs dit nog te weinig terugkomen. Ook al tonen de meeste van deze voorstellen inhoudelijke kwaliteit - waarvoor de adviseurs hun waardering uitspreken - toch slagen zij er minder in om een stap te maken naar daadwerkelijke vernieuwing en experiment of om dit concreet uit te werken in het voorstel. Hierdoor zagen de adviseurs helaas veel potentie onbenut blijven.

Bij de selectie is rekening gehouden met een goede afspiegeling van de verschillende disciplines en of het voorstel aansluit bij de betreffende discipline. De meeste ingezonden voorstellen zijn gerelateerd aan de architectuurdiscipline. Slechts enkele voorstellen betreffen vormgeving of digitale cultuur. Waarschijnlijk is deze verdeeldheid in aantallen te verklaren door de bestaande tradities die sommige vakgebieden kennen. In Nederland kan de architectuur bogen op een lange traditie van ontwerpkritiek, wat voor bijvoorbeeld mode en games niet het geval is.

tendensen binnen de ontwerpkritiek
Opvallend vinden de adviseurs de nadruk op gesprek en ontmoeting ter uitbreiding en versterking van het bestaande redactionele model. De aandacht lijkt hierbij te verschuiven van het geschreven naar het gesproken woord. In veel gevallen wordt de podcast als medium ingezet. Hiermee kan relatief eenvoudig en met weinig kosten snel een groot publiek worden bereikt. Visuele media komen weinig terug in de voorstellen. Hier liggen volgens de adviseurs nog mogelijkheden.

Verder lijkt binnen meerdere voorstellen de focus te verschuiven van het uitzonderlijke naar het alledaagse ontwerp. Met name het bieden van een podium aan expertise uit diverse sectoren buiten de creatieve industrie komt regelmatig terug. Ook wordt er ruimte gecreëerd voor individuele stemmen, van onder andere gebruikers. Dit biedt kansen voor nieuwe perspectieven binnen de ontwerpkritiek en het betrekken van nieuwe doelgroepen bij ontwerp.

Daarnaast is het opmerkelijk dat steeds meer platforms ontstaan vanuit de (ontwerp)gemeenschap en daardoor gericht zijn op gezamenlijke beschouwing, reflectie en discussie. Door de directe aansluiting op de ontwerppraktijk ontstaat een effectieve wisselwerking tussen reflectie, kritiek en ontwerp. Omdat deze platforms verbonden zijn aan een reeds opgebouwde achterban zijn deze tevens veerkrachtiger en toekomstbestendiger.

Tot slot valt op dat bij meerdere voorstellen verschillende gerenommeerde instellingen betrokken zijn. Dit stemt het fonds positief. Jammer is echter dat de instellingen die ambities hebben op het gebied van beschouwing en reflectie, niet in staat zijn om hiervoor voldoende tijd en middelen in te zetten.

vervolg
Het fonds geeft met deze selectie een impuls aan vijf veelbelovende voorstellen, die bijdragen aan de verdere ontwikkeling en versterking van ontwerpkritiek. Het fonds zal deze partijen nadrukkelijk volgen en in contact brengen met elkaar en andere aanvragers, instellingen en belanghebbenden om kennis en ervaring uit te wisselen en van elkaar te leren. Hiertoe zal het fonds een expertmeeting organiseren. Tegelijkertijd is het fonds bezorgd over de beperkte middelen die het eenmalig aan de geselecteerde voorstellen kan toekennen. Dit onderwerp zal tevens aan bod komen in de expertmeeting.

Illustratie: Jenna Arts