<
actueel / nieuws

Selectie Open Oproep Stadslabs - anders werken aan urgente opgaven

13 januari 2016

In oktober 2015 schreef het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie voor het tweede achtereenvolgende jaar een Open Oproep uit gericht op Stadslabs. Onder de titel 'Anders werken aan urgente opgaven' werden initiatiefnemers van stadslabs, living labs, ateliers en andere samenwerkingsverbanden uitgenodigd om voorstellen in te dienen voor het opzetten, dan wel doorontwikkelen en professionaliseren, van lokaal verankerde werkvormen, waarin zowel traditionele als nieuwe stadmakers op vernieuwende wijze samen aan oplossingen voor urgente ruimtelijke opgaven werken.

De oproep werd in het kader van de Actieagenda Architectuur en Ruimtelijk Ontwerp (AARO) uitgeschreven en leverde in totaal 88 voorstellen op; qua omvang een vergelijkbaar aantal inzendingen met de voorgaande Open Oproep, waarbij 89 voorstellen werden ingediend. Onder de inzendingen bevonden zich ook 10 voorstellen van labs die bij de vorige oproep zijn ondersteund. Voor de beoordeling van deze voorstellen was het van belang dat een duidelijke doorontwikkeling werd omschreven, die van waarde is voor het kennisnetwerk dat rondom de stadslabs wordt opgebouwd.

De ingezonden voorstellen zijn ter advies voorgelegd aan twee externe deskundigen: Pieter Klomp, Afdelingshoofd Ruimte en Duurzaamheid DRO Amsterdam, en Saskia Beer, ZO!City en oprichter Glamourmanifest. Zij hebben alle voorstellen doorgenomen en besproken, waarna zij in twee beoordelingsrondes tot een mooie selectie zijn gekomen.

Selectie voorstellen
De commissie kwam tot een selectie van 14 voorstellen, die zij boven de andere inzendingen heeft verkozen. In 5 gevallen betreft het een verdere doorontwikkeling van reeds eerder door het fonds ondersteunde stadslabs. Bij een groot aantal van de geselecteerde voorstellen zijn aandachtspunten en aanbevelingen voor de verdere ontwikkeling van de stadslabs geformuleerd, deze zijn opgenomen in de beschikkingen die per post zijn verstuurd. In januari zal hierover met alle geselecteerde inzenders individueel contact worden opgenomen.

De selectie is als volgt:

Vervolgprojecten:

Rotterdam: Coöperatie STEK u.a. - Stadslab Luchtkwaliteit
Dordrecht: Stichting Platform Duurzaamheid Dordrecht - Water in de Dordtse ruimte 2.0
Maastricht: Gemeente Maastricht - Maastricht LAB 2016
Roermond: Stadslab Roermond - Het stadslab-denken: onderzoek in outrospectief
Nijmegen: Maatschap Lentekracht - Stadslab Nijmegen 2016
Nieuwe projecten:
Amsterdam: Stichting Gastvrij Amsterdam - MAKE ROOM
Haarlem: Atelier Oostwaarts - Stent in Oost!
Rotterdam: Stichting KOOL - Stadslab Baankwartier
Utrecht: Stichting De Vechtclub - Herontwikkeling OPG-terrein
Leiden: Stadslab Leiden - Stadssessies Leiden
Den Bosch: Studio Strak Plan - Aan de Buurt: De Zuiderpassage
Apeldoorn: Stichting Energiefabriek Apeldoorn - Xyleem
Breda: Stadslab Breda - Stadslab Breda
Gouda: Stichting GOUDasfalt - Bestemmen met burgers

Daarnaast hebben de adviseurs een positief advies afgegeven over een voorstel uit België. Dit voorstel kon alleen niet vanuit het op Nederland gerichte AARO programma worden ondersteund en ontvangt een subsidie op basis van de Deelregeling Architectuur. Dit stadslab wordt wel aan het kennisnetwerk toegevoegd:
Antwerpen: Pantopicon - Stadslab 3.0: Designing 'Samen Stad Maken' Future(s)

Algemene indruk
Bij de beoordeling van de inzendingen viel het de adviseurs op dat er in veel steden behoefte blijkt te bestaan aan stadslabs waarin top-down en bottom-up elkaar rondom urgente opgaven ontmoeten. De inzendingen komen vanuit heel het land en er zijn zelfs inzendingen uit België. De voorstellen laten een zeer divers beeld aan centrale vraagstukken zien. Sommige voorstellen zijn ruimtelijk, andere meer sociaal-maatschappelijk. Wat ze met elkaar gemeen hebben is dat de opgaven vaak heel locatiespecifiek zijn en de gekozen werkwijzen sluiten daarop aan. Zo wordt er met concrete casestudies en pilotprojecten gewerkt waar omheen betrokkenheid en eigenaarschap kan worden gecreëerd. De geselecteerde stadslabs nemen vaak een kritische maar constructieve houding aan ten opzichte van lokale overheden. Zij gaan interessante samenwerkingen aan en betrekken relevante expertises. Ontwerpers vervullen daarbij dikwijls een intermediaire rol.

De opzet en de output van de labs is heel verschillend. Nieuwe labs kiezen vaak voor een activistische aanpak, waarmee ze tot een breed gedragen alternatief ontwikkelplan willen komen. Vervolgvoorstellen van eerder ondersteunde labs zijn vaak meer reflectief en gericht op kennisontwikkeling. Zo wil een van die labs een meetinstrument ontwikkelen waarmee de maatschappelijke meerwaarde van bewonersinitiatieven binnen de stedelijke ontwikkeling inzichtelijk kan worden gemaakt. Verder valt het op dat in veel labs aandacht wordt besteed aan het documenteren van stappen en het toegankelijk maken van opgedane kennis en ervaring. Door niet alleen de successen, maar ook de moeilijkheden inzichtelijk te maken kan een waardevolle bijdrage aan het kennisnetwerk worden geleverd.

Tot slot constateerden de adviseurs dat er, net als vorig jaar, veel voorstellen zijn ingezonden voor fablabs, al dan niet in combinatie met herbestemmingstrajecten en exploitaties voor gebouwen. In die gevallen is vaak geen urgente ruimtelijke of sociaal-maatschappelijke opgave op een stedenbouwkundig schaalniveau omschreven. Daarnaast zijn er voorstellen ingezonden met een te vrijblijvende opzet. Zij beschikken niet of in te beperkte mate over een aantoonbaar lokaal draagvlak. Daar waren ook enkele projecten bij die zich eerder als een onderzoek zouden kwalificeren. Deze voorstellen sloten niet goed aan bij de omschrijving van de Open Oproep.

Beoordeling
Bij de beoordeling van de inzendingen hebben de adviseurs gelet op de relevantie van de geformuleerde opgaven, het plan van aanpak, de organisatievorm van het initiatief, de betrokken expertise, de coalitiepartners en de coherentie tussen deze onderdelen. Daarbij hebben de adviseurs getoetst in hoeverre de voorstellen aansluiten bij de doelstellingen van deze Open Oproep en samenhangen met het thema Innovatieve Vormen van Opdrachtgeverschap. Met het op te zetten kennisnetwerk in gedachten heeft men gekeken naar de deelbaarheid van de verwachte resultaten en de geografische spreiding van de geselecteerde voorstellen.