<
actueel / nieuws

Terugblik bijeenkomst Next Level - Ontwerpend Onderzoek in Praktijk

24 november 2015

Veranderende praktijk van ontwerpend onderzoek

Op dinsdag 10 november organiseerde het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie in Rotterdam de Next Level bijeenkomst over ontwerpend onderzoek. De middag gaf een goed beeld van de veranderingen die momenteel te zien zijn in het veld van ontwerpend onderzoek. Zes ontwerpers vertelden over de onderzoeken die zij recentelijk hebben opgezet of uitgevoerd. Deze werden door coreferenten uit het onderwijs in een breder perspectief geplaatst.

Paul Rutten stelde in de opening dat ontwerpend onderzoek bij uitstek geschikt is om complexe maatschappelijke vraagstukken te onderzoeken. Waar de wetenschapper uitgaat van de bestaande situatie en onderzoekt welke ontwikkeling waarschijnlijk is, creëert de ontwerper intuïtief, maar met kennis en ervaring uit de praktijk, voorstelbare en wenselijke denkrichtingen. Daarmee vervult de ontwerpsector een sleutelpositie in het agenderen van urgente, ruimtelijke en maatschappelijke opgaven en het verkennen van mogelijke oplossingen en handelingsperspectieven.

Door veranderingen in de samenleving en de inmenging van nieuwe actoren lijkt de complexiteit van maatschappelijke opgaven steeds verder toe te nemen. Ontwerpers zijn goed in het creëren van nieuwe denkramen, waarmee deze opgaven kunnen worden ingekaderd. Zij zijn daarmee in staat verrassende verbindingen tussen partijen tot stand te brengen, waardoor men sneller tot vernieuwende breed gedragen oplossingen kan komen. Veelal stellen ontwerpers ook de vraag van hun eventuele opdrachtgevers ter discussie. Zo komen ze tot de kern van de opgave, wat helpt bij het scherpstellen van de onderzoekvraag. De wijze waarop die geformuleerd wordt heeft een groot effect op de potentie om andere belanghebbende partijen voor een project te enthousiasmeren of erbij te betrekken.

Vaak verstrijkt er veel tijd tussen de start van een ontwerpend onderzoek en de uitvoering van daaruit volgende projecten. Door veranderende rollen en posities van ontwerpers en opdrachtgevers is er tegenwoordig echter steeds vaker een directe relatie tussen het 'bedenken' en het doen. Via een meer activistische aanpak initiëren ontwerpers zelf projecten, waarin zij direct vanaf de start gezamenlijk optrekken met diverse stakeholders. Zij blijken in staat al in een vroeg stadium betrokkenheid en draagvlak voor het object van onderzoek te organiseren, wat bijdraagt aan de realisatiekansen. Maar betrokken partijen zijn soms alleen geïnteresseerd om in een bepaalde fase van een project te participeren. Daardoor wisselen communities die rondom projecten worden opgebouwd gedurende de uitvoering van het onderzoek qua omvang en samenstelling. Het betrekken én vasthouden van partijen vergt specifieke aandacht en in een aantal projecten wordt daartoe met vernieuwende storytelling en gaming gewerkt.

Onderzoeksmethodieken
Ontwerpers lijken zich echter weinig bewust van de methoden die zij hanteren bij hun onderzoek. Het is vooral een iteratief proces van trial-and-error, waarbij men in eerste instantie kiest op basis van intuïtie en ervaring. Wat niet werkt wordt aangepast en opnieuw uitgeprobeerd. Paul Rutten omschrijft dit als de logica van het ontwerp versus de logica van het onderzoek. De aanwezigen concludeerden dat kennisuitwisseling over het opzetten en toepassen van onderzoeksmethodieken meer zou moeten plaatsvinden. Kennis van methoden kan bijdragen aan een meer effectieve onderzoekspraktijk en daar liggen kansen voor het professionaliseren van ontwerpend onderzoek.

Wisselwerking tussen het onderwijs en de ontwerppraktijk
Uit de bijdragen van de coreferenten blijkt dat de Academies van Bouwkunst, Hogescholen en Technische Universiteiten zich ook bewust zijn van de kansen die ontwerpend onderzoek aan ontwerpers biedt. Zij zijn vaak bij het opzetten en uitvoeren van onderzoeken betrokken en hebben behoefte om de door hen opgedane kennis en ervaring om te zetten en vast te leggen in bruikbare methoden voor verschillende onderzoeksfasen en die te delen met haar studenten en de ontwerppraktijk. Het Stimuleringsfonds ondersteunt deze wederzijdse kennisuitwisseling tussen het onderwijs en de ontwerppraktijk en zal ook in de toekomst de samenwerking en verdieping op het vlak van ontwerpend onderzoek actief bevorderen.

Videoregistratie
Het eerste deel van de videoregistratie omvat een welkomstwoord van Janny Rodermond (directeur Stimuleringsfonds), presentaties m.b.t. de rol van de ontwerper in het verkennen en formuleren van actuele opgaven en presentaties m.b.t het kiezen van een passende methodiek en het organiseren van draagvlak.


Het tweede deel van de videoregistratie bevat presentaties m.b.t. de verbindende rol van de ontwerper in het opbouwen en in stand houden van een community, het engageren van stakeholders en het inspireren van mogelijke opdrachtgevers en een debat met Paul Rutten en Eric Frijters.


Lees ook: www.archined.nl/2015/11/ontwerpend-onderzoek-van-acquisitie-tool-naar-nieuw-verdienmodel/

Fotografie: Maarten van Haaff
  • Presentatie van Steven Delva (Delva Landscapes) over Circulair Buiksloterham

  • Eric Frijters (Fabric. en Lector Future Urban Regions AvB's) en Paul Rutten (Lector Creative Business, Creating 010, Hogeschool Rotterdam)

  • Ekim Tan aan het woord over Play the City! Games Informing Urban Development

  • Ramon Knoester van WHIM architecture beschrijft het project Recycled Park

  • Marco van Hout (Hogeschool Amsterdam) in gesprek met moderator Patrick van der Klooster (AIR)

  • Locatie: Maassilo in Rotterdam