Onderwijs

Het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie houdt zich al lange tijd bezig met het thema onderwijs. Het doel is het verbeteren van de kwaliteit van de leeromgeving en het verkennen van nieuwe onderwijsconcepten door de inzet van ontwerpers. Op deze pagina vindt u de opgedane kennis uit ondersteunde projecten.

Lees hier meer over de achtergrond, het budget en de werkwijze van het programma Onderwijsomgeving.

Aanmelden nieuwsbrief
Op de hoogte blijven? Meld u hier aan voor de speciale nieuwsbrief over onderwijs, die het fonds enkele keren per jaar verstuurd.

contact

Mail het projectteam Onderwijs:
Jetske van Oosten
Gabriella Fiorentini
of bel: +31 (0) 10 4361600

<
Onderwijs
  • Thomas Thwaites. Foto: Maarten van Haaff.

School College op Dutch Design Week

23 november 2016

De emancipatie van de MBO leerling stond centraal in het School College, dat het Stimuleringsfonds organiseerde tijdens de Dutch Design Week. Welke ruimte bestaat er voor leerlingen om zich te ontwikkelen binnen het huidige MBO onderwijs, en hoe kan die ruimte worden opgerekt? Dick Rijken – lector informatietechnologie en samenleving aan De Haagse Hogeschool – begeleidt het gesprek tussen onderzoekers, ontwerpers en professionals uit het onderwijs. Wat is de toegevoegde waarde van praktijken uit de creatieve industrie voor het MBO onderwijs van de toekomst? Welke rol speelt het ambacht hierbinnen?



Ontwerper Thomas Thwaites, alias GoatMan, trapt af met een presentatie van zijn onderzoeksproject A holiday from being human. Hij vertelt over zijn missie om geit te worden: 'It begins with a dream'. Met zijn verhaal toont Thwaites een inkijk in ambachtschap, zoals beschreven door Richard Sennett in zijn standaardwerk The Craftsman. Sennett beschrijft het ambachtschap in het kort als 'de bedrevenheid (de kunde) om dingen goed te doen.' Hij gaat verder: 'Ambachtschap benoemt een doorlopende, basale menselijke impuls, het verlangen om een beroep goed uit te voeren 'for its own sake'.' Bedrevenheid, toewijding en inschattingsvermogen zijn drie belangrijke dimensies die van een professional een ambachtsman maken.

Ambacht betreft volgens Sennett bovendien niet alleen analoge beroepen (zoals bijvoorbeeld technieken in de houtbewerking), maar alle beroepen. Zelfs nieuwe technische beroepen – die meestal niet worden geschaard onder de ambachten – worden door een continue nieuwsgierigheid en toewijding van de uitvoerder een ambacht. Zouden we dit betrekken op het MBO-onderwijs, dringt zich de vraag op hoe ambacht een plek vindt in de huidige MBO opleidingen en hoe dat in het licht van de technologische ontwikkelingen nog steeds een rol kan blijven spelen.

Thomas Thwaites wilde geit worden, omdat geiten geen menselijke zorgen kennen. In samenwerking met allerlei wetenschappers en specialisten paste hij zijn lijf aan zodat hij op vier poten in de Alpen tussen een groep geiten kon staan. Een helm beperkte zijn zicht tot het gezichtsveld van een geit, hij droeg protheses aan handen en voeten en hij at gras via een kunstmatige pens met enzymen. Zijn interdisciplinair onderzoek leidde tot nieuwe vragen over de geit, waar de wetenschap nog geen antwoord op had.
  • Goatman. Foto: Tim Bowditch


  • Thwaites' simpele doel bracht hem in contact met verschillende experts. 'Om op handen en voeten te lopen als een geit, werkte ik zelf aan prototypes voor een exo-skelet. Deze bleken behoorlijk gevaarlijk, waarna ik een afspraak maakte met professor John Hutchinson – Royal Veterinary College's Structure and Motion Laboratory om meer te leren over fysieke verschillen tussen mens en geit. Te beginnen met onze korte voorarmen; om op handen en voeten te kunnen lopen als een geit, zou ik mijn voorarmen moeten verlengen. Ik zocht contact met een prothese-kliniek aan de University of Salford. Naast protheses voor mensen met een geamputeerd ledemaat maken zij bij uitzondering protheses voor dieren. Hoewel ongewoon, wilde dr. Glyn Heath me helpen mijn lijf aan te passen tot het gelijkenissen zou vertonen met een geit.'

    'Mijn doel was om in de Zwitserse Alpen te verblijven bij een geitenkudde', vertelt Thwaites verder. 'Als gevolg zou ik gras moeten kunnen verteren, zoals geiten doen met de pens. Onderzoek leidde mij tot het Herbivore Gut Ecosystems lab aan de Aberystwyth University, waar de werking en werkzame enzymen van de pens worden bestudeerd. Zij hebben zelfs een kunstmatige pens ontwikkeld! Ze vertelden me dat het mogelijk is om de enzymen te kopen die het gras verteren zodat de mens het kan eten. Maar dit was nog niet buiten een laboratorium omgeving getest. Ik nam het gezondheidsrisico op de koop toe en maakte een kunstmatige pens om gras te kunnen verteren, zodat ik met de geiten op de weide zou kunnen grazen.'

    De manier waarop Thomas Thwaites zijn projecten benadert, raakt aan een aantal ijkpunten zoals Richard Sennett deze omschrijft in wat 'ambacht' onderscheidt van 'werk'. Thwaites' projecten worden geboren uit een persoonlijke fascinatie. De vele onderwerpen die voor hem onbekend zijn, gebieden hem verbinding te zoeken met andere deskundigen uit andere onderzoeksgebieden en een interdisciplinaire aanpak te kiezen, te exploreren en door te vragen, waar iedere opgeloste vraag een nieuwe voortbrengt. 'Ik ben geïnteresseerd in het verzoenen van wetenschap en de kunsten.' Thwaites haalde een Bachelor diploma in biowetenschappen, waarna hij zijn MA design haalde aan Royal College of Art in Londen.
  • Thomas Thwaites. Foto: Maarten van Haaff.


  • Dergelijk onderzoek vraagt niet alleen om een bepaalde houding, maar ook om een bepaalde plek die de sociale inbedding versterkt. Om te bewerkstelligen dat leerlingen de relatie leggen tussen eigen fascinaties en bredere (maatschappelijke) opgaven, zou een school waar interdisciplinair onderzoek centraal staat fysiek dicht bij de maatschappij moeten staan. De nabijheid van samenwerkingspartners en een netwerk vergemakkelijkt het vinden van partners: architecten Susanne Pietsch en Eireen Schreurs werkten met hun team in het project De Ambachtsschool Revisited aan de verhouding tussen onderwijs en maatschappij. Zij benadrukken dat een school altijd deel uitmaakt van een ambachtscultuur. 'Het is nooit alleen de school, maar ook de cultuur en de groep mensen die het tot een succes maken.'
  • Susanne Pietsch. Foto: Maarten van Haaff.


  • Ook stedenbouwkundige en architect Matthijs de Boer onderzocht in samenwerking met Atelier Pro de relatie tussen de school en de stad: 'Onderwijs is meer dan een gebouw, sommige ruimtes zouden bijvoorbeeld publieke ruimte kunnen zijn. Dit zou verder onderzocht kunnen worden, maar overheden zien dat niet, daar worden kansen gemist.' De Boer omschrijft twee belangrijke typologieën van scholen, die zich ieder op eigen wijze verhouden tot hun omgeving. Daar waar de netwerkschool het doceren en leren faciliteert, maar alles wat verder samenhangt met het onderwijs wordt toegevoegd door de stad, organiseert de wijkschool zijn eigen faciliteiten. Het schooltype bepaalt vervolgens in sterke mate wat geschikte locaties zijn voor een school. Meer over het onderzoek 'Stad als school, school als stad' lees je hier.

    Frido van Nieuwamerongen van Arconiko architecten werkte aan het project Ruimtelijke Strategieën voor een Zelfbewust Beroepsonderwijs. 'De huidige strategie van veel MBO-scholen is: we zetten een indrukwekkend gebouw neer, dan verbetert ons imago vanzelf. Maar hoe kan het imago van de MBO-scholen worden verbeterd van binnenuit? Hoe kan de architectuur vrijheid bieden voor de ontwikkeling en emancipatie van de student?'
  • Matthijs de Boer. Foto: Maarten van Haaff.

  • Frido van Nieuwamerongen. Foto: Maarten van Haaff.


  • Moderator Dick Rijken haalt het 'No Academy' project aan van Eefje Cobussen en Martine Zoeteman. In dit project werken ontwerpers, kunstenaars en wetenschappers uit diverse werkvelden samen aan maatschappelijke uitdagingen, in dit geval de radicalisering van jongeren. Cobussen is zorgprofessional, Zoeteman architect. Voor beiden was het zoeken waar hun toegevoegde waarde zou kunnen zitten voor de ander. Martine Zoeteman: 'Het was interessant om de onderwerpen te vinden die voor beiden waardevol zijn. Eefje gaf de discussie steeds context vanuit haar kennis uit de zorg. Ik realiseerde me dat er een breder belang is voor de verhouding tussen gebouw en functie naast mijn persoonlijke interesse.'

    Thomas Thwaites kreeg wetenschappers, biologen en dierenliefhebbers op de been om zijn onderzoek vooruit te helpen omdat zij geïnteresseerd waren wat het hen over hun eigen vakgebied zou leren. Deze manier van doorlopend interdisciplinair onderzoek biedt een nieuwe ingang voor het huidige MBO onderwijs. Het kan studenten stimuleren om vanuit hun eigen interesse hun kennis en ervaringen niet alleen binnen de school te ontwikkelen, maar ook daarbuiten op zoek te gaan naar nieuwe plekken en mogelijkheden van kennisuitwisseling. Door praktijken van buiten de school actief in te zetten in het onderwijs, maken MBO colleges zich blijvend relevant voor een breed, veranderend werkterrein en bieden ze ruimte aan de ontwikkeling van nieuw vakmanschap.

    Making School
    Het School College was onderdeel van de expositie Making School tijdens de Dutch Design Week 2016. Making School onderzoekt de toekomst van beroepsonderwijs, en toont hoe kennis en kunde van de creatieve industrie hier aan kan bijdragen.