Urbanisatie

In het kennisdossier Urbanisatie vindt u de kennis die is opgedaan in projecten op het gebied van verstedelijkingsvraagstukken, ondersteund door het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie.

Lees hier meer over de achtergrond, het budget en de werkwijzen van het programma Innovatieve Vormen van Opdrachtgeversschap en het Ontwerpprogramma Erfgoed & Ruimte, dat het Stimuleringsfonds uitvoert in het kader van de Actieagenda Ruimtelijk Ontwerp 2017-2020. Of over de afgeronde programma's Stad en Regio en Stedelijke Transformaties.

Aanmelden nieuwsbrief
Op de hoogte blijven? Meld u hier aan voor de speciale nieuwsbrief over urbanisatie, die het fonds enkele keren per jaar verstuurd.

contact

Mail het projectteam Urbanisatie:
Maarten Tas
Dominique Geelen
Nazanin Hedayati (stadslabs)
of bel: +31 (0) 10 4361600

<
Urbanisatie

Ontwikkeltraject Anders werken aan stad, dorp en land #2

30 juli 2019

Met het oog op de komst van de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) en de nieuwe Omgevingswet nodigt het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie gemeenten uit voor de tweede ronde van Anders werken aan stad, dorp en land. Dit ontwikkeltraject biedt de mogelijkheid voor gemeenten om onder begeleiding van ervaren stadmakers hun lokale netwerk uit te bouwen en samen met lokale partners én met ontwerpers aan de slag te gaan met actuele ruimtelijke en maatschappelijke opgaven in hun eigen gemeente. Bent u werkzaam bij de gemeente en op zoek naar nieuwe manieren om samen met partners binnen en buiten de gemeente ruimtelijke en maatschappelijke opgaven aan te pakken? Meld dan uw gemeente uiterlijk 9 september 2019 aan voor deelname.

context
In Nederland staan we voor grote maatschappelijke veranderingen. Klimaatverandering, maar ook gezondheid, bevolkingsgroei en een meer sociaal-inclusieve samenleving. De NOVI speelt op deze veranderingen in met een langetermijnvisie voor een duurzame fysieke leefomgeving. Centraal daarin staat de verwevenheid van maatschappelijke en ruimtelijke opgaven, en het belang van samenwerking tussen overheid, markt en samenleving. Ook de wetgeving voor de fysieke leefomgeving wordt de komende jaren ingrijpend aangepast. Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet ontstaat een nieuw stelsel, dat gericht is op het in onderlinge samenhang bereiken van een veilige en gezonde fysieke leefomgeving. Het ontwikkeltraject Anders werken aan stad, dorp en land bereidt gemeenten voor op deze nieuwe manier van werken. Want hoe organiseren we die integrale werkwijze?

Stadmakers en ontwerpers zijn als geen ander in staat met concrete interventies in de praktijk de energie en kracht van de lokale gemeenschap te mobiliseren. Laat je inspireren en meld je uiterlijk 9 september aan om samen met betrokken bewoners, ondernemers en maatschappelijke of culturele organisaties uit jouw eigen gemeente te werken aan de toekomst van stad, dorp of land.

ontwikkeltraject
Het ontwikkeltraject Anders werken aan stad, dorp en land #2 biedt ruimte aan in totaal 15 gemeenten. De looptijd van het traject is van september 2019 t/m januari 2020. Met een rijk programma van netwerkbijeenkomsten, gezamenlijke leerateliers en creatieve interventies op locatie richt het ontwikkeltraject zich niet alleen op kennisoverdracht, maar met name op het doen en ervaren. De start van het ontwikkeltraject vindt plaats met een kick-off bijeenkomst op vrijdag 11 oktober. Tijdens deze bijeenkomst verkennen de deelnemers hun individuele leeropgaven en stellen zij hun leeragenda op. Op basis van deze leeragenda zal het ontwikkeltraject definitief vorm krijgen, waarbij niet alleen het leerproces van gemeenten en lokale partners binnen de lokale context gefaciliteerd wordt, maar ook de onderlinge uitwisseling van kennis en ervaring tussen alle gemeenten en stadmakers.

Het ontwikkeltraject betreft aldus een op maat gemaakt traject met o.a. bijdragen van Floor Ziegler(stadmakerscentrum), Nicole Rijkens-Klomp (Pantopicon/ICIS-Universiteit Maastricht), Ingrid Mulder (TU Delft/Participatory Citymaking), Waag technology&society, Afdeling Buitengewone Zaken, URBANOS, Manon van Hoeckel en Nicky Liebregts.

Floor Ziegler (Floor Ziegler & Company) legt verbindingen tussen mensen uit de leef- en systeemwereld, vormt gemeenschappen en initieert ontmoetingsplekken rond thema's door te wandelen door buurten en wijken en zich te laten leiden door en te luisteren naar de mensen die zij ontmoet. Op deze wandeltochten neemt zij mensen uit zowel de leef- als systeemwereld mee om te horen wat er speelt in de samenleving en zich te laten inspireren en verassen door de positiviteit, (onzichtbare) initiatieven en ideeën van de mensen in de straten van Nederland (Omgevingswandelingen). Daarbij zet ze o.a. de 'dwarszitter' in. Rond bijzondere pleinen, parken, in leegstaande panden of aan nieuw te bouwen wijken verbindt Floor Ziegler de lokale gemeenschap van stadmakers, bewoners, creatieven, ambtenaren, projectontwikkelaars die vanaf het begin van het proces gelijkwaardig en als mens samenwerken. De aanpak gaat uit van lokale thema's die bewoners bezighouden en van het DNA van een stad of buurt. Onlangs heeft zij samen met partner Teun Gautier de StadmakerCoöperatie en StadmakersOnline.nl opgericht en al meer dan 40 steden in Nederland en internationaal begeleidt in de samenwerking tussen stadmakers, overheid, projectontwikkelaars en andere systemen.

Nicole Rijkens is medeoprichter en -eigenaar van Pantopicon, een studio voor toekomstverkenning en ontwerp. Daarnaast werkt zij als onderzoeker en docent bij het duurzaamheidsinstituut ICIS aan de Universiteit Maastricht. Zij voerde tal van verkenningen uit omtrent de toekomst van de stad en alternatieve modellen om haar vorm te geven en te (be)sturen. Ook is Nicole Rijkens reeds meerdere jaren actief in het opzetten, begeleiden en evalueren van stadslabs, zowel in Nederland en België, als internationaal, en stond ze aan de wieg van de ontwikkeling van de SMart Urban Lab-kit, die in samenwerking met andere Europese stadsmakers en onderzoekers werd ontwikkeld.

Ingrid Mulder (Industrial Design, TU Delft) ontwikkelde als onderdeel van het Participatory City Making project een raamwerk dat het stadsmaken van verschillende groepen ondersteunt en versterkt. Centraal in het project stond de interactie tussen bottom-up initiatieven en de lokale overheid binnen kleinschalige experimenten. Het onderzoek leverde inzichten op over de mogelijkheden, uitdagingen en barrières voor (de governance van) het stadsmaken. Diverse Participatory Citymaking Tools bieden concrete handvatten voor nieuwe participatievormen en verankering van nieuwe werkwijze binnen gemeenten.

Het ontwerpbureau Afdeling Buitengewone Zaken werkt aan complexe maatschappelijke vraagstukken door visies en ambities te vertalen naar concrete oplossingsrichtingen en deze samen met de opdrachtgever uit te voeren direct in de praktijk. Zo ontwikkelde ze nieuwe participatievormen voor de gemeente Haarlem en testen ze samen met woningcorporatie SOR nieuwe manieren om 50+ bewoners te verbinden. De werkwijze van Afdeling Buitengewone Zaken resulteert in een vernieuwende blik op maatschappelijke thema's en activeert iedereen die een rol speelt in de veranderende maatschappij.

URBANOS is een stedenbouwkundig bureau met als aanpak: Denken, Ontwerpen en Doen. Deze ruimtelijke ontwerpers onderzoeken, ontwerpen en ontwikkelen strategieën, waarmee morgen gestart kan worden. Kenmerkend voor hun werkwijze is het op verrassende wijze betrekken van bewoners, door bijvoorbeeld tijdelijke interventies in de openbare ruimte. De tijdelijke ervaring van verschillende scenario's creëert draagvlak en vergroot daarmee de impact van ruimtelijke ingrepen. Voorbeeld daarvan zijn het Silleplein in Den Haag en Park t Nieuwelant in Vlaardingen.

Manon van Hoeckel ontwerpt tools die aanzetten tot een gesprek en verleiden om anders te kijken naar je dagelijkse omgeving. Nicky Liebregts helpt organisaties om met een nieuwe blik naar sociale uitdagingen te kijken en samen een nieuw perspectief op de toekomst te vormen. Samen helpen deze social designers gemeenten om (onontdekte) talenten op te speuren en te benutten. Want hoe vind je als gemeente mensen die iets kunnen en willen betekenen voor de omgeving? Onder begeleiding van Nicky en Manon vinden gemeenten mensen in de stad of in het dorp die met hele andere ogen naar de aangedragen uitdaging kijken.

Waag opereert al 25 jaar op het kruispunt van kunst, wetenschap en technologie. Het verkent de sociale en culturele impact van nieuwe technologieën en hun toepassing voor sociale innovatie. In co-creatieve processen onderzoekt Waag samen met burgers thema's zoals citizen science en de commons om zo tot inclusieve, eerlijke en open innovatie te komen. Door open, eerlijke en inclusieve technologie te ontwikkelen zet Waag aan tot actief burgerschap.

resultaten
Het ontwikkeltraject Anders werken aan stad, dorp en land bouwt voort op bestaande kennis en ervaring van een netwerk van stadslabs. In deze labs werken collectieven van betrokken bewoners, ondernemers en ontwerpers samen met culturele en maatschappelijke organisaties, kennisinstellingen en lokale overheden aan toekomstbestendige steden en dorpen. Het ontwikkeltraject resulteert in:

1. een overeenkomst voor samenwerking tussen gemeente en lokale samenwerkingspartners (bewoners, ondernemers, stadmakers, ontwerpers, maatschappelijke instellingen en/of kennisinstellingen) in een lab;
2. een beschrijving van de beoogde effecten van het lab;
3. een beschrijving van de activiteiten van het lab;
4. een specificatie van de benodigde middelen (in tijd en geld) en de overeengekomen organisatiestructuur (verantwoordelijkheden, beslissingsbevoegdheid en financiering) van het lab.

vervolgtraject
Het ontwikkeltraject vindt plaats in aanloop naar de Open Oproep Anders werken aan dorp stad en land #2. Met deze nieuwe open oproep nodigt het Stimuleringsfonds gemeenten en hun lokale partners uit om samen met stadmakers en ontwerpers een projectplan in te dienen voor het verder ontwikkelen en professionaliseren van het Anders Werken in een lab. Per geselecteerd voorstel stelt het fonds hiervoor een maximumbedrag van € 25.000,- incl. btw beschikbaar, bestemd voor het inzetten van stadmakers en ontwerpers en de activiteiten die vanuit het lab worden uitgevoerd. Deze bijdrage bedraagt maximaal 50% van de totale begroting.

indienen
Heeft u interesse in deelname? Meld dan uw gemeente uiterlijk maandag 9 september 2019 aan door een e-mail te sturen aan Nazanin Hedayati. Het ontwikkeltraject biedt ruimte aan maximaal 15 gemeenten. Bevestiging van deelname geschiedt na beoordeling van de relevantie van de leeropgave voor het ontwikkeltraject op basis van volgorde van binnenkomst. De volledige lijst van deelnemende gemeenten wordt in september 2019 via de nieuwsbrief van het Stimuleringsfonds bekendgemaakt.

Aanmeldingen geven een heldere, beknopte toelichting op de volgende onderwerpen:

1. opgave
Geef een heldere en beknopte omschrijving van de opgave waar u graag mee aan de slag wilt. Beschrijf ook de lokale context van het vraagstuk.

2. deelnemers vanuit uw gemeente
Beschrijf de achtergrond, ervaring en motivatie van deelnemers vanuit de gemeente aan het traject. Gestreefd wordt naar een interdisciplinaire groep van lokale bestuurders, raadsleden en ambtenaren omgevingswet, sociaal domein en/of participatie.

3. betrokkenheid van de lokale gemeenschap
Geef aan met welke samenwerkingspartners (maatschappelijke instellingen, lokale ondernemers, bewoners, kennisinstellingen, etc.) u aan de slag wilt.

4. doelstelling
Geef in een korte en heldere omschrijving van het uiteindelijke beoogde doel van het ontwikkeltraject voor uw organisatie. Wat zijn de leerdoelen van uw organisatie? Wanneer is het traject voor u geslaagd?

5. contactgegevens
Vermeld in uw aanmelding tot slot de naam, functie, e-mailadres en telefoonnummer van de deelnemers en het postadres van uw gemeente.

Let op: De toelichting op uw deelname is een pdf-bestand op A4-formaat, telt max. 2 pagina's en is niet groter dan 2 MB.

meer weten?
Benieuwd naar de ervaringen van de gemeentes met Anders werken aan stad, dorp en land? Lees dan:
Samen werken aan de leefomgeving
Bouwen aan een duurzame samenwerking
Anders blíjven werken
Leren van anders werken

Speciaal voor gemeenten die geïnteresseerd zijn in deelname aan het ontwikkeltraject Anders werken aan stad, dorp en land organiseert het fonds tevens een aantal workshops, o.a. op het festival We Make the City in Amsterdam (19 juni 2019), op de Schakeldag in 's Hertogenbosch (25 juni 2019) en tijdens het Democratiefestival in Nijmegen (29 augustus 2019).

Stimuleringsprogramma Innovatieve Vormen van Opdrachtgeverschap
Open Oproep Anders werken aan stad, dorp en land heeft als doelstelling het actief en gericht ontwikkelen en van kennis en ervaring over het veranderend opdrachtgeverschap in de aanpak van maatschappelijk en ruimtelijke opgaven. Begin 2019 startte de eerste ronde van het ontwikkeltraject 'Anders werken aan stad, dorp en land'. Zeventien gemeenten gingen samen met hun lokale netwerk aan de slag met actuele ruimtelijke en maatschappelijke opgaven in hun eigen gemeente.

Het ontwikkeltraject Anders Werken aan dorp, stad en land maakt deel uit van het programma 'Innovatieve Vormen van Opdrachtgeverschap', gericht op lokale en regionale initiatieven om te experimenteren met vernieuwende vormen van opdrachtgeverschap in de fysieke leefomgeving. Dit programma maakt onderdeel uit van de Actieagenda Ruimtelijk Ontwerp 2017-2020 dat door het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie wordt uitgevoerd in opdracht van de ministeries van BZK en OCW.

Binnen het programma 'Innovatieve Vormen van Opdrachtgeverschap' heeft het Stimuleringsfonds in 2014, 2015, 2016 en 2017 vier open oproepen uitgeschreven gericht op de selectie en ondersteuning van stadslabs. In totaal zijn daarbij 51 labs ondersteund. Binnen deze labs is in het afgelopen jaren veel kennis en ervaring opgedaan met nieuwe vormen van samenwerking en participatie. Het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie heeft de opgedane kennis en ervaring binnen deze stadslabs gepubliceerd in een 'Proeftuin e-zin' en het 'Stadslab Manifest: pionieren aan de grote maatschappelijke opgaven'. Om de ontwikkeling van het stadslab kennisnetwerk te stimuleren, organiseerde het fonds tevens verschillende bijeenkomsten. Verslagen van eerdere bijeenkomsten en de resultaten van enkele reflectieve onderzoeken vindt u op onze kennispagina Urbanisatie.

Het ontwikkeltraject Anders werken aan stad, dorp en land sluit aan bij het programma Democratie in Actie, een nieuw uitvoeringsprogramma van VNG, het ministerie van BZK en de beroeps- en belangenverenigingen van raadsleden, burgemeesters, wethouders, gemeentesecretarissen en griffiers. Democratie in Actie wil ondersteuning bieden aan individuele gemeenten met specifieke democratische vragen en uitdagingen én aan de gemeenten en gemeentelijke spelers die samen actief met specifieke thema's aan de slag gaan.

Voor meer informatie over deze open oproep kunt u contact opnemen met Nazanin Hedayati via n.hedayati@stimuleringsfonds.nl of 010-4361600.

blijf op de hoogte
Geïnteresseerd om als ontwerper mee te doen aan het traject? Dat kan! Houd de website in de gaten voor meer informatie over het ontwikkeltraject Anders werken aan dorp, stad en land en schrijf je hier in voor de speciale nieuwsbrief over urbanisatie, die het fonds enkele keren per jaar verstuurt.