Zorg

Het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie houdt zich al lange tijd bezig met het thema zorg. Het doel is het verbeteren van de kwaliteit van de zorg- en leefomgeving door de inzet van ontwerpers. Op deze pagina vindt u de opgedane kennis uit ondersteunde projecten. Lees hier meer over de achtergrond, het budget en de werkwijzen van het programma Zorghuisvesting.

Aanmelden nieuwsbrief
Op de hoogte blijven? Meld u hier aan voor de speciale nieuwsbrief over zorg, die het fonds enkele keren per jaar verstuurd.

contact

Mail het projectteam Zorg:
Jetske van Oosten
Nazanin Hedayati
of bel: +31 (0) 10 4361600

<
Zorg

Het Nieuwe Bartholomeus Gasthuis - de resultaten

team

17 november 2016

Met als doel de vitaliteit en zelfredzaamheid van thuiswonende ouderen in de binnenstad van Utrecht te ondersteunen namen het Bartholomeus Gasthuis, Architectuurcentrum Aorta en het Stimuleringsfonds in april 2016 het initiatief voor het interdisciplinaire onderzoeksproject Het Nieuwe Bartholomeus Gasthuis. Tijdens de Dutch Design Week 2016 presenteerden ze de resultaten van dit onderzoek door middel van een magazine. Op deze pagina introduceren we de vier strategieën die vijf jonge ontwerpers ontwikkelden binnen dit onderzoek.

De context: alternatieve zorgsystemen en informele zorg
De samenleving vergrijst, het zorgsysteem staat onder druk. Het is geen nieuws meer. Maar het is nog steeds de vraag hoe we een nieuw systeem kunnen creëren waarin iedereen toch de juiste mate van ondersteuning krijgt. Pas als je echt ernstig ziek bent, kun je tegenwoordig terecht in een verpleegzorginstelling. En ondertussen wordt ook bezuinigd op welzijns- en zorgfuncties in het publieke domein.

Zorgtaken worden steeds meer bij de burger neergelegd. We blijven langer thuis wonen, voor lichte hulpvragen moeten we zoveel mogelijk een beroep doen op ons sociale netwerk. Dat betekent dat er wel een goed sociaal netwerk met daarin toegang tot de juiste voorzieningen moet zijn. Dat zijn cruciale voorwaarden om fysiek, emotioneel en sociaal vitaal te blijven.

Het onderzoek: integrale keten welzijn, wonen en zorg
Dit vraagt om nieuwe vormen van leven en zorgen. Hoe kunnen we de integrale keten van welzijn, wonen en zorg versterken om de vitaliteit en zelfredzaamheid van thuiswonende ouderen te ondersteunen?

Vijf ontwerpers uit verschillende disciplines kregen de opdracht tot het ontwikkelen van een nieuw strategie voor het Bartholomeus Gasthuis. Het doel: het ontwikkelen van integrale, laagdrempelige en toegankelijke ondersteuning voor ouderen in de wijk. Twee maanden lang werd het Bartholomeus Gasthuis en de buurt eromheen – het museumkwartier in de binnenstad van Utrecht – door het ontwerpteam geobserveerd.

De onderzoekers werden gevoed door medewerkers van het Bartholomeus Gasthuis, ouderen en ondernemers uit de buurt, en diverse experts. De ambitie van het Bartholomeus Gasthuis is het creëren van een graduele zorglijn: het verzachten van de stap naar het Gasthuis, en het faciliteren van diensten om langer comfortabel thuiswonend te kunnen zijn in de binnenstad van Utrecht.


  • Binnen het onderzoek werden vier strategieën ontwikkeld voor het Bartholomeus Gasthuis:

    1. ALIBI'S VOOR SOCIAAL CONTACT
    Een cruciale voorwaarde om fysiek, emotioneel en sociaal vitaal te blijven, is het hebben van sociaal contact. Hoe kun je er op een ongedwongen manier voor zorgen dat mensen 'in touch' blijven met hun buurtgenoten en de buitenwereld? Door mensen laagdrempelige 'alibi's' voor sociaal contact te verschaffen, zijn zij meer geneigd tot interactie met hun wijkgenoten zonder zich meteen hulpbehoevend te voelen. Om die alibi's goed vorm te kunnen geven, moet je wel met de mensen om wie het gaat gaan praten. Vraag ze naar hun ideeën over prettig leven, ongeacht de leeftijd die ze hebben: op een dag behoren we immers allemaal tot die doelgroep. Als je weet wat mensen waardevol en belangrijk vinden, kun je die waarden inzetten als verbindende factor. Zo ontwerp je een nieuwe generatie neutrale netwerken, niet op basis van leeftijd, maar op basis van interesse.

    2. BUITEN-BARTH CLUB
    De Buiten-Barth Club is een club van bedrijven uit de buurt die hun diensten aanbieden aan buurtbewoners die in meer of mindere mate hulp nodig hebben. De deelnemende bedrijven krijgen een zogenaamd 'zilverkeurmerk'. Het Bartholomeus Gasthuis leidt hen op om goede service te kunnen bieden aan hulpbehoevende buurtbewoners en draagt hun nieuwe klandizie aan; dit kan de redding zijn voor kleine bedrijfjes die worstelen het hoofd boven water te houden. De klant is ondertussen verzekerd van service op maat die niet aanvoelt als zorg. Zo ontstaat een aantrekkelijk netwerk waarbij buurtgenoten elkaar ondersteunen, een oogje in het zeil houden, en bij Bartholomeus Gasthuis aan de bel kunnen trekken als lichte zorg niet meer voldoet. Met behulp van dit netwerk kunnen zowel de kleine ondernemers als buurtbewoners langer zelfstandig 'overleven'.

  • 3. BARTH VOOR DE BUURT
    Het Bartholomeus Gasthuis wordt door veel mensen in de wijk gezien als 'puur voor hulpbehoevende ouden van dagen' en 'voor de meer welgestelden'. Voor buurtbewoners die zich hier niet in herkennen, is de drempel om binnen te lopen hoog. Wat heeft het gasthuis ruimtelijk en programmatisch nodig om er niet alleen te zijn voor de eigen bewoners maar ook voor mensen uit de buurt die wel wat hulp of aandacht kunnen gebruiken? Barth voor de Buurt keert het Bartholomeus Gasthuis binnenstebuiten en gooit het open, waardoor het aanbod beter te vinden is voor mensen die niet in het Gasthuis wonen. Door het opnieuw 'branden' en letterlijk lostrekken van de ruimtes van Salus, Bij Barth, het Atelier, ontstaan verschillende karakters met elk hun eigen aantrekkingskracht. Vier verschillende entrees met daarachter een ondersteunend, open programma verlagen de drempel. Na verloop van tijd zullen mensen uit de wijk makkelijker bij het Bartholomeus Gasthuis binnen stappen: grenzen zullen gaandeweg minder scherp worden en overgangen gradueler.

    4. CLUB VAN CLUBS
    Hoe zorg je ervoor dat je een sterk lokaal sociaal netwerk opbouwt met mensen die je om hulp kunt vragen? Een manier om aan zo'n vangnet te werken, is door informele clubs in de wijk op te richten op basis van gedeelde interesses. Die clubs kunnen van alles zijn: van kookclub tot timmerclub, van tuinierclub tot kippenclub. Zij kunnen een plek krijgen in een aantal van de hofjes die de binnenstad rijk is. Door de kwaliteiten van de hofjes en het routenetwerk dat ze verbindt in te zetten als basis voor een Club van Clubs, ontstaat er een gelaagd netwerk van aantrekkelijke ontmoetingsplaatsen voor bewoners uit de wijk. Deze netwerken zijn weliswaar gebaseerd op lol en passie, maar verschaffen uiteindelijk ook alibi's voor meer zorg gerelateerde vragen. Je durft een bekende immers makkelijker iets te vragen omdat je al een band hebt opgebouwd tijdens het koken of tuinieren.
  • Lees ook...
    Lees het artikel Het Nieuwe Bartholomeus Gasthuis van start, dat in mei 2016 verscheen.

    Design Cares
    Alle resultaten van het onderzoek Het Nieuwe Bartholomeus Gasthuis zijn verzameld in het magazine. Dit magazine maakt onderdeel uit van de magazinereeks Design Cares, waarmee het Stimuleringsfonds de veelzijdige manier toont waarop ontwerpers kunnen bijdragen aan actuele vraagstukken in de zorg.